Amerikalılar duyurdu: Türkiye'nin o ilinde 6,1 milyar varillik petrol var

Kocaeli Üniversitesi Dr. Öğretim Üyesi Yunus Furuncu, kaya petrolünün özelliklerini ve Türkiye’nin enerji arzı için önemini AA Analiz için kaleme aldı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklama Türkiye'nin enerji gündemini bir anda hareketlendirdi. ABD'den bir şirketin Diyarbakır havzasında 6,1 milyar varillik kaya petrolü rezervi tahminine yönelik haber, yalnızca enerji sektörü uzmanlarının değil, kamuoyunun da ilgisini çekti. Peki, kaya petrolü nedir, nasıl üretilir ve bu tahmin edilen rezerv Türkiye’yi enerjide dışa bağımlılıktan kurtarabilir mi?

Kaya petrolü, geleneksel yani bizim yıllarca alışkın olduğumuz petrol rezervlerinden farklı olarak geçirimsiz şeyl (shale) kayaçların gözeneklerinde küçük öbekler halinde hapsolmuş halde bulunan bir petroldür. Klasik yöntemlerle çıkarılamayan bu petrol, ancak hidrolik çatlatma ve yatay sondaj teknikleriyle yüzeye ulaşabilir. Bu sebeple kaya petrolünü çıkarma işlemi geleneksel petrol çıkarma yönteminden farklılık göstermektedir. Ancak çıkarılan petrol açısından bir fark bulunmamaktadır. Bu yöntem, son yıllarda özellikle enerji piyasalarını altüst ederek ABD’yi enerji ithalatçısı konumundan net enerji ihracatçısı konumuna getirmiştir.

Küresel düzeyde kaya petrolünün üretimi son yıllarda hızla artmış ve enerji piyasalarında önemli değişimlere yol açmıştır. Özellikle ABD, hidrolik çatlatma ve yatay sondaj teknolojilerindeki ilerlemeler sayesinde kaya petrolü üretiminde lider konuma gelmiştir. ABD, 2023 yılı itibarıyla günlük 8,3 milyon varil üretimle toplam üretiminin yüzde 64’ünü kaya petrolünden karşılamıştır. Kaya petrolü, dünya petrol rezervlerini yaklaşık yüzde 10 oranında artırmıştır. Aynı zamanda dünya petrol üretimine yaklaşık yüzde 10 düzeyinde katkı sağlayarak enerji sektörünü önemli ölçüde etkilemiştir.

Türkiye’nin yıllık ortalama ham petrol ithalatı yaklaşık 220 milyon varil düzeyindedir. Diğer petrol türevleriyle bu rakam 350 milyon varile kadar çıkmaktadır. Kaya petrolü rezervinin ekonomik olarak üretime dönüştürülmesi ise bazı zorlukları beraberinde getirmektedir. Ortaya çıkan teknolojik, ekonomik ve çevresel zorluklardan dolayı rezervin yaklaşık yüzde 10’u üretilebilmektedir. Diyarbakır havzasındaki petrol rezervinin sadece yüzde 10’u çıkarılsa bile bu miktar Türkiye'nin 3 yıllık ham petrol ithalatını karşılayabilir. Ayrıca bu üretimle yerlilik oranları artarak Türkiye'nin enerji arz güvenliği güçlenebilir. Enerji ithalatının yüksek olduğu ülkemizde bu tarz yerli kaynakların devreye alınması sadece ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir kazanım anlamına gelmektedir.

Büyük ölçekli enerji yatırımlarının yerel istihdamı artırması, lojistik ve hizmet sektörlerinde canlanma oluşturması beklenmektedir. Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde sosyal ve ekonomik kalkınma hedefleriyle birlikte enerji yatırımı, sadece enerji bağımsızlığına değil, bölgesel refaha da katkı sağlayabilir. Aslında enerji yalnızca ekonomik bir mesele değil, aynı zamanda jeopolitik bir güç aracıdır. Enerji üzerindeki bağımlılık, dış politika esnekliğini de doğrudan etkilediği için Türkiye'nin kaya petrolü rezervlerini değerlendirmesi enerji diplomasisinde elini güçlendirecektir.

Kaya petrolü üretimi sırasında kullanılan kimyasalların yer altı su kaynaklarına zarar verebilme riski, özellikle çevre hassasiyeti açısından dikkate alınmalıdır. Uzun bir süredir üretim tecrübesine sahip olan ABD, bu üretimin sıkı denetim ve güçlü yasal altyapı ile çevresel zararlarını minimize etmeye çalışmıştır. Bu üretim yöntemi özellikle hidrolik çatlatma sürecinde kullanılan kimyasallar nedeniyle yer altı ve yüzey sularının kirlenmesine yol açabilmektedir. Ayrıca çatlatma işlemi sırasında yüksek miktarda suya ihtiyaç duyulmakta ve bu durum özellikle su kaynaklarının sınırlı olduğu bölgelerde su stresi riskini artırmaktadır. Bununla birlikte üretim sırasında çok sayıda kuyu açılması ise doğal yaşam alanlarını tahrip ederek ekosistem üzerinde baskı oluşturmaktadır. Tüm bu etkiler, kaya petrolü üretiminin çevre açısından dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

ABD kaya petrolü üretiminin çevresel etkilerini kontrol altına almak amacıyla hem federal hem de eyalet düzeyinde çeşitli yasal ve teknik önlemler almıştır. Yer altı su kaynaklarının korunmasına yönelik önlemler alarak hidrolik çatlatmanın yer altı sularına etkisinin minimum düzeyde tutmayı amaçlamıştır. Çıkarılan yasalarla firmaların çatlatma sıvısında kullandıkları katkı maddelerini açıklama zorunluluğu getirerek şeffaflığı artırmıştır. Örneğin, Wyoming eyaleti çatlatma sıvısındaki tüm kimyasalların bildirilmesini zorunlu kılan düzenlemeler yapmıştır. Teknik olarak ise çelik borularla sızdırmaz kaplamalar kullanılmakta, çatlatma sıvılarının büyük kısmı geri dönüştürülmekte ve kuyu açma süreçleri sıkı denetim altında tutulmaktadır. Bu önlemler, çevresel kaygılarla birlikte enerji üretiminin güvenli ve sürdürülebilir bir şekilde sürdürülmesini hedeflemektedir.