MÜSLÜMAN BİR DELİKANLI NASIL OLMALIDIR? Ergenlikten Olgunluğa: Edep, İman, İffet ve Güzel Ahlak Yolculuğu Bir delikanlının gerçek değeri, pazısının gücünde değil, imanının sağlamlığında; sesinin yüksekliğinde değil, ahlakının güzelliğinde; başkalarına üstünlük taslamasında değil, nefsine hâkim olabilmesindedir. Çocukluk çağından gençliğe adım atan bir erkek evladı, artık hayatının en önemli dönemlerinden birine girmiş demektir. Bedeni değişmekte, düşünceleri gelişmekte, duyguları yoğunlaşmakta ve hayata bakışı farklılaşmaktadır. İşte bu dönem, bir gencin karakterinin şekillendiği, iyiyle kötüyü ayırt etmeyi öğrendiği, hayatına yön verecek alışkanlıkları kazandığı dönemdir. Peki, Müslüman bir delikanlı nasıl yaşamalıdır? Nasıl giyinmeli, nasıl konuşmalı, ailesine ve çevresine nasıl davranmalı, kızlarla ilişkilerinde hangi sınırları gözetmeli ve kendisini günahlardan nasıl korumalıdır? Gelin, bütün bunları İslam'ın güzel ahlak ölçüleri içerisinde değerlendirelim. 1. Önce Allah'a Karşı Sorumluluğunu Bilmelidir Müslüman bir delikanlının hayatındaki en önemli rehber, Allah'a olan imanı ve bağlılığıdır. Ergenlik çağına ulaşan genç, akıl ve sağlık bakımından gerekli şartları taşıdığında dinî sorumluluklarının başladığını bilmelidir. Namazını öğrenmeli, beş vakit namazı hayatının vazgeçilmez bir parçası hâline getirmeye gayret etmelidir. Kur'an-ı Kerim okumayı öğrenmeli, yalnızca okumakla yetinmeyip anlamını ve öğütlerini de kavramaya çalışmalıdır. Allah'ın kendisini her an gördüğünün bilincinde olmalı, insanların bulunmadığı yerde bile kötülükten uzak durmalıdır. Çünkü gerçek Müslümanlık, yalnızca insanların karşısında iyi görünmek değil, kimsenin görmediği yerde de dürüst kalabilmektir. 2. Anne Babasına Karşı Saygılı ve Merhametli Olmalıdır Bir delikanlı büyüdükçe kendisini bağımsız hissetmeye başlar. Fikirlerinin önemsenmesini ister. Kendi kararlarını vermeye çalışır. Bunlar gençliğin doğal gelişmeleridir. Ancak büyümek, anne babaya karşı saygısızlık etme hakkı vermez. Kur'an-ı Kerim'de Rabbimiz şöyle buyurmaktadır: "Onlara öf bile deme! Onları azarlama! İkisine de gönül alıcı güzel sözler söyle." (İsrâ suresi, 23. ayet) Bir delikanlı annesine bağırmamalı, babasına hakaret etmemeli, kendisini yetiştiren insanların emeklerini küçümsememelidir. Ev işlerinde ailesine yardımcı olmalı, yaşlıların gönlünü almalı, küçük kardeşlerine örnek olmalıdır. Ancak saygı, her konuda düşünmeden itaat etmek demek değildir. Genç, doğru bildiğini de nezaketle ifade edebilmeli, yanlış bir isteğe karşı çıkarken bile güzel üslubunu korumalıdır. Unutulmamalıdır ki annesine merhamet göstermeyen, babasına saygıyı öğrenmeyen bir gencin toplum içerisinde örnek insan olması kolay değildir. 3. Giyiminde Temizliği, Sadeliği ve Edebi Esas Almalıdır İslam dini temizliğe, örtünmeye ve güzel görünmeye önem verir. Müslüman bir delikanlı elbisesinin temizliğine, beden bakımına ve kişisel hijyenine dikkat etmelidir. Giyimi ne gösteriş için ne de başkalarını küçük düşürmek için olmalıdır. Erkeklerin dinî örtünme sınırlarını gözetmeli; bedenini gereksiz yere teşhir eden, mahremiyetini ihlal eden kıyafetlerden kaçınmalıdır. Fakat burada önemli bir husus vardır: Edep yalnızca kıyafetle ölçülmez. Son derece düzgün giyinmiş bir insanın dili kötü, kalbi kibirli, davranışları saygısız olabilir. Bu nedenle Müslüman delikanlı hem dış görünüşüne hem de iç dünyasına özen göstermelidir. Temiz giyinmeli, güzel kokmalı, saçına ve bedenine bakmalı; ancak dış görünüşünü hayatının tek gayesi hâline getirmemelidir. 4. Kızlarla İlişkilerinde Edep ve Mahremiyet Sınırlarını Korumalıdır Ergenlik döneminde bir delikanlının karşı cinse ilgi duymaya başlaması insan yaratılışının doğal bir sonucudur. İslam, bu duyguların varlığını değil, yanlış yollara yöneltilmesini sakıncalı görür. Müslüman bir delikanlı, kızlara ve kadınlara saygılı davranmalıdır. Hiçbir genç kızı rahatsız etmemeli, ısrarlı şekilde takip etmemeli, uygunsuz sözler söylememeli ve duygularıyla oynamamalıdır. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyurulur: "Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar." (Nûr suresi, 30. ayet) Bu ilahî öğüt, delikanlıya bakışlarında, düşüncelerinde ve davranışlarında ölçülü olmayı öğretir. Kendisine nikâh düşen, yani dinen evlenmesi mümkün olan kızlarla ilişkilerinde mahremiyet ölçülerini gözetmelidir. İslam'ın geleneksel mahremiyet anlayışında, nikâh bulunmayan kişiler arasında cinsel yakınlıktan kaçınılması, baş başa kalma ve fiziksel temas konusunda dinî sınırların korunması öğütlenir. Ancak mahremiyet, kızlarla kaba konuşmak, onları yok saymak veya eğitim ve çalışma hayatındaki gerekli iletişimi bütünüyle kesmek anlamına gelmez. Delikanlı, kız arkadaşlarıyla da nezaketle, dürüstlükle ve karşılıklı saygıyla iletişim kurabilir. Gerçek delikanlılık, bir genç kızın kalbini kırmakta değil, onun onurunu ve güvenliğini korumaktadır. 5. Arkadaşlarını Dikkatle Seçmelidir Bir insanın karakterinin şekillenmesinde arkadaş çevresinin büyük etkisi vardır. Özellikle ergenlik dönemindeki gençler, arkadaşlarının davranışlarından kolaylıkla etkilenebilirler. Sigara içen, alkol kullanan, uyuşturucuya yönelen, kumar oynayan, sürekli küfreden veya başkalarına zorbalık yapan bir çevre, genç için ciddi tehlikeler oluşturabilir. Müslüman bir delikanlı, kendisini kötülüğe sürükleyen arkadaşlıklardan uzaklaşmayı bilmelidir. Ancak kötü alışkanlıkları olan insanları aşağılamak yerine, mümkün olduğunda onlara da iyiliği tavsiye etmelidir. İyi arkadaş, insanı günaha teşvik eden değil, yanlış yaptığında uyaran kişidir. Arkadaşını seçerken yalnızca onunla ne kadar eğlendiğine değil, onun yanında nasıl bir insana dönüştüğüne de bakmalıdır. 6. Telefon, İnternet ve Sosyal Medya Kullanımında Ölçülü Olmalıdır Bugünün gençleri geçmiş nesillerden farklı bir tehlikeyle karşı karşıyadır. Eskiden kötülüğe ulaşmak için insanın bazı yerlere gitmesi gerekirdi. Bugün ise zararlı içerikler cep telefonunun ekranına kadar gelebilmektedir. Müslüman bir delikanlı interneti faydalı bilgiler öğrenmek, ders çalışmak, araştırma yapmak ve kendisini geliştirmek için kullanmalıdır. Pornografik içeriklerden, kumar sitelerinden, dolandırıcılıktan, siber zorbalıktan ve zararlı internet alışkanlıklarından uzak durmalıdır. Tanımadığı kişilere özel fotoğraflarını, adresini ve kişisel bilgilerini göndermemelidir. Bir başkasının mahrem görüntülerini izinsiz paylaşmanın hem ahlaken yanlış hem de hukuken ciddi sonuçlar doğurabilecek bir davranış olduğunu bilmelidir. Sosyal medyada beğeni kazanmak uğruna kendisini tehlikeye atmamalıdır. Unutulmamalıdır ki telefon insanın elinde bir araç olmalıdır; insan telefonun esiri olmamalıdır. 7. Dilini Yalandan, Küfürden ve Gıybetten Korumalıdır Bir delikanlının terbiyesi en çok konuşmalarında belli olur. Her cümlesinde küfür eden, arkadaşlarına hakaret eden, büyükleriyle alay eden bir genç, güçlü görünse bile güzel ahlaktan uzaklaşmış olur. Müslüman bir delikanlı doğru sözlü olmalıdır. Yalan söylememeli, verdiği sözü tutmalı, kimsenin arkasından konuşmamalı, iftira atmamalıdır. Öfkelendiğinde ağzından çıkan sözlere dikkat etmelidir. Çünkü ağızdan çıkan bir söz bazen yıllarca onarılamayacak kırgınlıklara neden olabilir. Peygamber Efendimizin (s.a.v.) öğrettiği ahlak ölçülerinden biri de insanın ya hayırlı söz söylemesi ya da susmasıdır. Delikanlılık, bağırarak insanları susturmak değil, güzel konuşarak insanların gönlünü kazanmaktır. 8. Gücünü Zayıflara Karşı Değil, Haksızlıklara Karşı Kullanmalıdır Ergenlik döneminde gençlerin bedensel güçleri artar. Bazıları bu gücü başkalarını korkutmak, küçükleri ezmek veya arkadaşlarına üstünlük kurmak için kullanabilir. Oysa İslam ahlakında zulmün ve zorbalığın yeri yoktur. Bir Müslüman delikanlı, kendisinden güçsüz olanlara merhamet göstermelidir. Okulda zorbalığa uğrayan bir arkadaşını yalnız bırakmamalı, gerektiğinde öğretmenlerinden ve ailesinden yardım istemelidir. Hayvanlara eziyet etmemeli, yaşlılara yardımcı olmalı, ihtiyaç sahiplerini küçümsememelidir. Öfkesini kontrol etmeyi öğrenmelidir. Gerçek güçlü insan, yumruğuyla başkasını yere seren değil, öfkelendiğinde kendisine hâkim olabilendir. 9. Eğitimini İhmal Etmemeli, Çalışkan Olmalıdır Müslüman bir delikanlının yalnızca ibadetlerine önem vermesi yeterli değildir. Aynı zamanda bilgili, çalışkan, üretken ve topluma faydalı bir insan olmaya gayret etmelidir. Derslerini ihmal etmemeli, kitap okumalı, bir meslek edinmeyi hedeflemeli ve yeteneklerini geliştirmelidir. Bilimden, teknolojiden, sanattan ve faydalı bilgilerden uzak durmamalıdır. Çünkü İslam'ın ilme verdiği önem, insanın kendisini geliştirmesini gerektirir. Bir genç hem namazını kılan hem de başarılı bir doktor, mühendis, öğretmen, esnaf veya sanatkâr olabilir. Önemli olan yaptığı işi dürüstlükle ve hakkını vererek yapmasıdır. 10. Bedenini ve Sağlığını Korumalıdır Gençlik, insanın sağlığını korumayı öğrenmesi gereken dönemdir. Müslüman bir delikanlı bedeninin kendisine verilmiş bir emanet olduğunu bilmelidir. Düzenli uyumalı, sağlıklı beslenmeli, spor yapmalı ve temizliğine dikkat etmelidir. Sigara, alkol, uyuşturucu ve bağımlılık yapan zararlı alışkanlıklardan uzak durmalıdır. Ergenlikte meydana gelen bedensel ve duygusal değişimleri utanılacak şeyler olarak görmemelidir. Gusül, beden temizliği ve mahremiyet gibi dinî konuları güvenilir kaynaklardan öğrenmelidir. Anlamadığı meseleleri ailesine, güvendiği bir eğitimciye veya bilgili bir din görevlisine sorabilmelidir. Bir genç, kendisini rahatsız eden bir dokunma, tehdit veya istismarla karşılaşırsa susmamalı; güvenilir yetişkinlerden ve gerektiğinde yetkili kurumlardan yardım istemelidir. Hiç kimsenin dinî veya ailevi otoritesini kullanarak onun bedenine ve kişisel sınırlarına zarar verme hakkı yoktur. 11. Evliliğe ve Aile Hayatına Sorumluluk Bilinciyle Hazırlanmalıdır Bir delikanlı büyüdükçe gelecekte nasıl bir aile kuracağını da düşünmeye başlar. İslam'da evlilik yalnızca iki insanın bir araya gelmesi değildir. Evlilik sevgi, merhamet, sadakat, karşılıklı haklar ve sorumluluklar üzerine kurulan ciddi bir birlikteliktir. Genç, gelecekte iyi bir eş ve baba olabilmek için önce iyi bir insan olmayı öğrenmelidir. Kadınlara saygıyı, sabırlı olmayı, öfkesini kontrol etmeyi, çalışmayı ve sorumluluk üstlenmeyi genç yaşta alışkanlık hâline getirmelidir. Evlilikte eşinin düşüncelerine değer vermeyi, aile içindeki sorumlulukları paylaşmayı ve hiçbir koşulda şiddete başvurmamayı temel ilke edinmelidir. İyi bir baba olmanın ilk adımı, daha gençlik yıllarında güzel ahlak sahibi olmaktır. 12. Hata Yaptığında Ümitsizliğe Kapılmamalıdır Hiçbir genç kusursuz değildir. Ergenlik dönemi, insanın bazen yanlış kararlar verdiği, duygularını yönetmekte zorlandığı ve hatalarından ders çıkardığı bir dönemdir. İslam, insana yalnızca yasakları öğretmez; tövbeyi, affı ve yeniden doğru yola dönmeyi de öğretir. Bir delikanlı yanlış yaptığında hatasını kabul etmeli, gerekiyorsa özür dilemeli, zarar verdiği kişinin hakkını telafi etmeli ve aynı yanlışı tekrarlamamaya çalışmalıdır. Allah'ın rahmetinden ümit kesmemelidir. Kendisini kötü bir alışkanlığın içinde bulduğunda yardım istemekten utanmamalıdır. Çünkü insanın değeri hiç hata yapmamasında değil, hatalarından ders alarak daha iyi bir insan olmaya çalışmasındadır. 13. Günlük Hayatını Düzenli ve Faydalı Geçirmelidir Müslüman bir delikanlı zamanının kıymetini bilmelidir. Sabah kalktığında temizliğini yapmalı, namazına ve okuluna gereken önemi vermelidir. Gün içerisinde derslerine çalışmalı, ailesine yardımcı olmalı, arkadaşlarıyla faydalı etkinliklere katılmalı ve spor yapmalıdır. Telefon başında geçirdiği zamanı sınırlamalı, kitap okumaya ve yeni şeyler öğrenmeye vakit ayırmalıdır. Akşam olduğunda gününü değerlendirmelidir. Bugün kimi sevindirdim? Kimin kalbini kırdım? Hangi iyiliği yaptım? Hangi yanlışımı düzeltmeliyim? Bu soruları kendisine soran bir genç, zaman içerisinde olgunlaşır. İbadet, eğitim, dinlenme, aile hayatı ve sosyal ilişkiler arasında dengeli bir düzen kurmak, güzel bir gençliğin temelidir. SON SÖZ: DELİKANLILIK YAŞLA DEĞİL, AHLAKLA ÖLÇÜLÜR Sevgili gençler! Delikanlı olmak yalnızca boyun uzaması, sesin kalınlaşması veya sakalın çıkması değildir. Delikanlı olmak sorumluluk sahibi olmaktır. Annenin duasını almak, babanın emeğine saygı göstermek, bir yetimin başını okşamak, bir yaşlının yükünü taşımak, bir arkadaşının derdine ortak olmak ve kimsenin hakkını yememektir. Delikanlılık, bir genç kıza rahatsızlık vermemek, bir çocuğu korkutmamak, zayıfı ezmemek, emanete ihanet etmemek ve gerektiğinde özür dileyebilmektir. Unutmayınız ki Hz. Yusuf (a.s.) iffet ve sabrıyla, Hz. İbrahim (a.s.) iman ve teslimiyetiyle, Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) ise doğruluğu, merhameti ve güzel ahlakıyla insanlığa örnek olmuştur. Bugünün Müslüman gençleri de bu güzel örneklerden ilham almalıdır. Sevgili anne babalar! Evlatlarımıza yalnızca neyin haram olduğunu söylemekle yetinmeyelim. Helalin güzelliğini, merhametin değerini, dürüstlüğün bereketini ve güzel ahlakın insan hayatına kazandırdıklarını da anlatalım. Onları sürekli azarlayarak değil, dinleyerek, anlayarak ve gerektiğinde doğruyu yaşayarak örnek olarak yetiştirelim. Çünkü gençler yalnızca söylenenleri değil, büyüklerinin yaptıklarını da öğrenirler. Bir delikanlıya bırakılacak en büyük miras ne para ne mal ne de makamdır. Ona kazandırılacak sağlam iman, temiz vicdan, güzel ahlak ve helal kazanç bilincidir. Rabbim gençlerimizi kötü alışkanlıklardan, zararlı çevrelerden, ahlaki yozlaşmadan ve her türlü kötülükten muhafaza eylesin. Onları anne babasına hayırlı, vatanına ve milletine faydalı, insanlığa merhametli, dinine bağlı, ilim ve irfan sahibi bireyler olarak yetiştirmeyi nasip eylesin. Âmin.