Dostluk Hakkı

Dost, kalbiyle dostuna yardım ederken, kendi nefsine karşı olan kusurları affetmekle işe başlar. Kalple yardımın ana cehdi, dostunun kötü fikir, duygu ve fiillerine karşı yapılacak nasihat ve yola getirme işidir. Öyle ki kalbiyle bir dost, dostuna, daha iyiyi, doğruyu ve güzeli bulması için kılavuzluk eder.

Karşılıklı dostluk hakkı, mal/ lisan ve kalple yardım esasları üzerindedir.

Malla yardım: Peygamberler Peygamberi yardım bahsinde iki şahsın münasebetini, aynı adamın iki eline benzetmişlerdir. Malla yardım üç derecelidir: En aşağı derece, dostunu, kendisine hizmet etme mevkiinde kabul edip, her hizmet ediciye yapıldığı gibi, onun ihtiyacını anlamak ve onun isteğiyle yardımına koşmak… Orta derece, dostunu, nefsiyle bir tutmak… En yüksek derecede, dostunu nefsine takdim etmek, onun ihtiyacını kendisininkinden üstün saymak… 

Bizzat yardım: Bu da malla yardım gibidir. Dostunun her baş vuruşunda güler yüz ve alaka göstermek ve elden geldiği kadar bizzat ve bilfiil işlerine koşmak.

Lisansla Yardım: Bazen söylemek ve bazen susmakla olur. Sükût yoluyla yardım, dostunun menfi hallerini tecessüs etmemek, karşı karşıya gelindiği vakit ruh sıkan bir tarzda laf açmamak, dostunun esrarını bir başkasına hatta en sadık ve emin birine bile söylememek, dostuyla bozuşsa da kimseciklere onun ayıbını açmamak… Söz bahsinde, dostuna sevenlerinin ve yakınlarının mehdine dair işittiklerini bildirmek ve sadece şeraitin “yapınız” veya “yapmayınız” dediği sınırı tutmak lazımdır. Dost, Şeriat gözünde susmaya izin olmayan ve mutlaka söylenmesi gereken işlerde, dostunun ve onu sevenlerin ve ona yakın olanların kötülüklerine dair bildiği ve işittiği sözleri, muhatabı üzülse ve sıkılsa da, hakikatte de kendisine en büyük bir iyilik diye açıkça söyleyecektir. Şu kadar ki, bu af ve müsamaha kabul etmez fenalıkları bildirirken, daima  şeraitin açıkça söylemek emrini verdiği hususları göz önüne alacak, bu derecede olmayan bazı hafif ayıplar ve kötülükler üzerinde gözünü kör ve kulağını sağır edecektir. Lisansla yardımın ruhu, daima dostuna iltifat ve sevgi izharı ve onun kalbini kazanmak gayesidir. Dostunun aklını, dirayetini, ilmini, faziletini, sanatını, marifetini ve güzel hallerini ölçülü bir şekilde madhetmek, lisanla yardımın temel direklerindendir.