Allah’ın Nizamı İslâm (34)
Allah’ın Nizamı İslâm (34)
Prof.Dr.Yusuf Özertürk
İSLÂM’IN KAYNAKLARI
A-KUR’ÂN
Kur’ân’ın Muhtevası
III- Hak -Adalet-Devlet
1b-DEVLET TÜRLERİ
A-Yönetim Sistemine göre Devletler
4-Diktatör devlet (Diktatörlük)
*Diktatör, olağanüstü kişisel bir güce sahip olandır. Diktatör tarafından kontrol edilen devlete de diktatörlük(diktatör devlet)denir. Diktatörlükler, ya askeri bir darbeyle mevcut hükümeti zorla devirmekle, ya da bir siyasi partinin seçilmiş liderlerin seçimleri iptal edip yönetimlerini kalıcı hale getirmekle (sivil darbeyle) oluşturulur. Diktatör, asker ve sivil bürokratlardan oluşan kendine sadık bir iç çevre oluşturur. Diktatör bu iç çevreyle kendini güvence altına alır. Bu iç çevredekiler (bağlılar) daima memnun edilir ve onlara taviz verilir. Bunlar adeta diktatörün yalancı cennetinde yaşarlar. Diktatörlükte siyaset, diktatör ve iç çevresi tarafından kontrol edilir. Muhalefet edenler daima baskı altına alınır. Diktatörlüklerde istikrar, bilgiye erişimin kısıtlanması, siyasi muhalefetin baskı altına alınması, şiddet eylemleri, tutuklamalar ile korku salınmasıyla sağlanır. Diktatörlüğün tarihi geçmişi
*Diktatörlük esas olarak antik Roma’da başlamıştır (MÖ 500). İmparator Albus Regillensis, Jul Sezar, Fabius Maximus, Cornelius Sulla önemli eski Roma diktatörleridir. Daha sonra post klasik dönemde askeri diktatörlükler ortaya çıkmıştır. Bunlara misal olarak Japonya’da ‘Askeri koruyucu’- Shogun (Sei’i Tai Shogun, 1192-1867) dönemi verilebilir. Shogun, imparatora hizmet ederdi, ama güç ondaydı. İngiltere’de, Oliver Cromwell (1599-1658) İngiltere iç savaşının liderliğini yapıp önce İrlanda’yı, sonra da İskoçya’yı kontrol altına alıp, İngiltere milletler topluluğunu kurmuştur. İngiltere’nin yönetim şeklini krallıktan cumhuriyete çevirmiş, ama 1653’ten ölünceye kadar ‘Devlet Koruyucu Lord’ unvanı alarak ülkeyi tek başına yönetmiştir. Daha sonra ‘modern diktatörlükler’ ortaya çıkmıştır. Bunlardan biri, 19.yy.da ortaya çıkan Bonapartizm’dir (küçük burjuva aydınlar ittifakı). K.Marx ve F.Engels, Bonapartizmi, Fransa’daki asker ve bürokratların ittifakı ile kurulan güçlü ve merkezi devlet anlayışı için kullanmışlardır. Bir diğeri de; Latin Amerika Caudillolar’ıdır. 19.yy. başlarında İspanyollara karşı bağımsızlık savaşları yapan askeri liderler (Caudillolar) bağımsızlık kazanıldıktan sonra Latin Amerika ülkelerini birer askeri diktatör olarak yönetmişlerdir. Bunlar arasında; Arjantin diktatörü Juan Manuel de Rossa, Meksika diktatörü Antonio Lopez de Santa Anna, sayılabilir. Daha sonra Caudillo ismi (askeri diktatör) İspanya diktatörü Francisco Franco ve Portekiz diktatörü Antonio Salazar için de kullanılmıştır. 20.yy.da soğuk savaşın ardından Latin Amerika’da, Afrika’da ve Asya’da askeri-sivil diktatörlükler ortaya çıkmıştır.
Diktatörlük çeşitleri
*Diktatörlükler, askeri, tek parti veya mutlak monarşi diktatörlükleri şeklinde görülebilir.
1-Askeri diktatörlükler: Genelde üst rütbeli subayların orduyu kullanarak hükümeti devirmesiyle gerçekleşen bir askeri darbeyle oluşur. Darbe ya bir kişinin liderliğinde emir-komuta hiyerarşisi ile yapılır, ya da küçük bir cunta tarafından yapılır. Darbeciler genelde kendilerini tarafsız, halkı düşünen ve ülkeyi koruyan vatanseverler olarak tanımlarlar. Askeri diktatörlükler genelde Afrika, Asya ve Latin Amerika ülkelerinde yaygındır.
2-Tek Parti diktatörlüğü: Tek bir siyasi partinin devlete hakim olduğu diktatörlüktür. Sadece iktidardaki parti yasal olarak kabul edilir ve bütün siyasi partiler kapatılmıştır. Bazen göstermelik olarak siyasi parti kurulmasına izin verilir. Ancak bu hakim partinin yerine hiçbir zaman geçemez. Tek parti diktatörlükleri soğuk savaş döneminde yaygın olmuştur. Soğuk savaş dönemi sonrasında da, baskın (dominan) parti diktatörlükleri ortaya çıkmıştır. Tek parti diktatörlüklerinde, karizmatik liderlik yapılarından dolayı, iç savaş, terör ve isyan olayları nisbeten az görülür. Tek parti diktatörlüklerinde, iktidardaki parti herhangi bir ideoloji altında yönetilebilir.
Devam edecek...
Kaynakça
1-Hariri, Jacop.The Autocratic Legacy of early statehood. American Political Science review, 87(3):106(3):471-494.
2-Olson, Mancur.Dictatorship, Democracy and Development The American Political Science review, 87(3):567-576.
3-Levitsky, Steven., Way, Lucan. Revolution and Dictatorship: The violent origins of durable Authoritarianism. Princeton University press.
4-Golosov, Grigorii V. Authoritarian Party systems: Patterns of emergence, Sustainability and survival. Comparative Sociology. 12(5):617-644.