Analiz: Ukrayna’daki savaş, siyasi ve ekonomik yansımaları ile tüm dünyayı kapsadığı için askeri olarak Ukrayna topraklarıyla sınırlı olsa da küresel olarak tanımlanabilir. Çünkü uluslararası ilişkilerde Soğuk Savaş’tan beri görmediğimiz bir kargaşa görüyoruz. Enflasyon, gıda ve enerji kıtlığı endişesi de dahil olmak üzere ekonomik sorunlara dair bir uyarıyla zengin ve fakir ülkelerde alarm zilleri çalıyor.
Ukrayna’daki savaş, siyasi ve ekonomik yansımaları ile tüm dünyayı kapsadığı için askeri olarak Ukrayna topraklarıyla sınırlı olsa da küresel olarak tanımlanabilir.
Çünkü uluslararası ilişkilerde Soğuk Savaş’tan beri görmediğimiz bir kargaşa görüyoruz. Enflasyon, gıda ve enerji kıtlığı endişesi de dahil olmak üzere ekonomik sorunlara dair bir uyarıyla zengin ve fakir ülkelerde alarm zilleri çalıyor.
Bu sahnenin ortasında, ‘savaş oyununda’ dengeli bir etkiye sahip olan büyük aktörlere de bakmak gerekiyor.
Örneğin, Batı Pasifik’te 33 mercan adasından oluşan Kiribati Cumhuriyeti yüksek enerji fiyatlarından etkilenirse, Çin de etkilenir. Ancak ikisi arasındaki fark, birincisinin tek başına etkilenmesi, ikincisinin ise tüm dünyayı etkilemesidir.
Petrol veya doğalgazın fiyatı yükselirse, elektronik çip üreten Çin merkezli fabrikaların çalışmalarını kesintiye uğratır. Bunun yansımaları birçok sanayileşmiş ülkeye ve otomobil endüstrisi gibi hayati önem taşıyan üretim sektörlerine uzanır.
Çin ve Ukrayna’daki savaş
Son yıllarda Çin ve Rusya arasındaki ilişkiler güçlendi. Soğuk Savaş günlerinde Çin ile Sovyetler Birliği arasında yaşanan ‘komünist-komünist’ rekabeti bitti.
Bunun yerine, iki ülke arasında ‘ABD ile nüfuz mücadelesinin riskli olduğu’ Asya arenası başta olmak üzere çeşitli alanlarda işbirliği ihtiyacı ortaya çıktı.
Çin’in ekonomik yükselişi ve Rusya’nın petrol ve doğalgaz üretiminde artan hayati rolü ile iki ülkenin hırsları, Sovyetler Birliği’nin çöküşünden bu yana 20 yıldan fazla bir süredir ABD’nin ‘kutsadığı’ tek kutupluluğu kırmak için büyüdü.
Bunun karşısında ABD ise, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) aracılığıyla Avrupa’daki etki alanlarını genişletiyor, Asya-Pasifik bölgesindeki ittifaklarını güçlendiriyor (AUKUS güvenlik paktı), Orta ve Güney Amerika’da (örneğin Venezuela) esebilecek herhangi bir ‘düşmanca’ rüzgar karşısında kapıları kapatıyor ve Afrika’da aktif hareketi ediyor.
Peki, bir yanda bir ABD-Batı kampından, diğer yanda bir Rusya-Çin kampından bahsetmek mümkün mü?
Bu o kadar basit değil, çünkü satranç oyunu gerçekten karmaşık.
Ekonomik denge
ABD’nin gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) yaklaşık 21 trilyon dolar. Çin’in GSYİH’sı yaklaşık 15 trilyon dolar iken, Rusya’da ise 1.5 trilyon dolar.
ABD birinci, Çin ikinci sırada yer alırken, Rusya dünyada onbirinci sırada bulunuyor ve onu Brezilya, Kanada ve İtalya gibi ülkeler izliyor.
Çin, 2021’de Rusya’nın toplam ticaretinin yaklaşık yüzde 18’ini, yani yaklaşık 147 milyar doları oluşturdu.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Kış Olimpiyatları için Şubat ayında Pekin’e yaptığı ziyarette, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile iki ülke arasındaki ticareti 2024 yılına kadar 250 milyar dolara çıkarma konusunda mutabık kaldı.
2020 yılında Çin ile ABD arasındaki ticaret alışverişi hacmi yaklaşık 615,2 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Elbette ABD, Çin’in ilk ticaret ortağı. Onu 27 ülke ile Avrupa Birliği (AB) takip ederken, Rusya 2020 yılı rakamlarına göre 14. sırada yer alıyor.
Buna paralel olarak Çin, Rusya’nın petrol, gaz ve kömür ihracatı için en büyük pazarlardan birini oluşturuyor.
Ukrayna’nın işgali için adım atılmadan sadece bir hafta önce, iki ülke 20 milyar doları aşan yeni bir kömür anlaşması üzerinde anlaştı.
Putin ayrıca Çin ile yaklaşık 117.5 milyar dolar değerinde yeni petrol ve doğalgaz anlaşmalarını açıkladı.
İki ülke, 2019’da çalışmaya başlayan projenin ilk bölümünün başarısının ardından Rusya’nın Çin’e gaz ihracatını artırmak için 400 milyar dolardan fazla değerinde 30 yıllık bir sözleşme kapsamında Sibirya’nın Gücü 2 adlı yeni bir gaz boru hattı inşa etmeyi de planlıyor.
Son zamanlarda Rusya’ya uygulanan yaptırımların ortasında, Putin ülkesinin enerji ihracatını dünyanın başka yerlerinde hızla büyüyen pazarlara yönlendireceğini söyledi.
Rus gazı, AB’nin bu enerjiye olan ihtiyacının yüzde 40’ını ve petrolün yüzde 26’sını karşılıyor.
Almanya’nın Kuzey Akım 2 projesinde çalışmayı durdurma kararı, aynı anda hem Rusya hem de Almanya için ağır bir darbe oldu.
Öncelikler dengesi
Bu karmaşık sahnenin ortasında Çin’in önceliklerini sorgulamakta fayda var.
Pekin, Rus işgalini ‘desteklememek ve kınamamak’ arasında kafası karışmış görünüyor ve yaptırım politikasını reddetmekte kararlı davranıyor.
Pekin ana ticaret ortaklarını kızdırma korkusuyla Moskova’ya doğrudan yardım sağlayamıyor.
Ancak Çin, Rusya’nın Ukrayna saldırısının başladığı gün, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgını nedeniyle Rusya’dan buğday ve arpa ithalatına getirilen kısıtlamaların kaldırılması da dahil olmak üzere bu bağlamda ‘sessiz’ adımlar atıyor.
Aslında Çin’in Rusya’ya desteği ürkek görünüyor, hatta Rusya’nın şu anda Çin için bir ‘yük’ oluşturduğunu söyleyen Batılı gözlemciler de var.
Açıkça söylemek gerekirse, Rusya’nın Ukrayna savaşının, ‘Bir Kuşak Bir Yol’ projesi ile stratejik nüfuzunu genişletmesini sağlayacak askeri ve ekonomik yapısını tamamlama aşamasında olan Çin için erken geldiğine inananlar var.
Bu nedenle, Rusya’ya vereceği destekte ‘aşırıya kaçarsa’ ilerlemesini riske atmaktan endişe ediyor.
Batılı analistler, karadaki savaşın seyrinin, Çin’in Tayvan ile ilgili hesaplamalarında olumsuz bir nokta olduğunu söylemeye devam ediyor.
Bu nedenle, Çin liderliği askeri üstünlüğün tek başına ‘savaş sahasında’ zaferi garanti etmediğini görmeli.
Çin’in Tayvan Boğazı’nı geçen kuvvetleri topraklarının bu ‘asi’ bölümünü geri almayı ciddi olarak düşünürse, Rusya’nın Ukrayna’da yürüttüğü ‘özel askeri operasyondan’ dersler çıkarmaları gerekiyor.
