Enflasyondaki artışta kur dalgalanmalarını bahane ederek ürün fiyatlarını arttıran spekülatör firmalar büyük rol oynuyor. Ekonomistler, bu firmalar için çemberin daralması ile fiyatların normale döneceği; enflasyonun tekrar tek hanelere geleceği konusunda hemfikir.
BUĞRA KARDAN
Dövizdeki oynaklığı fırsat bilen bazı stokçular ve toptancılar zam yarışına girerek enflasyonu körüklüyor. Üretici ve tüketici fiyatlarının artışına karşı ilave önlemler alınmasını talep eden ekonomistlerden hükümete “Zam ve gizli zamlarla ekonomiyi vuran odakların üzerine gidilmeli. Fırsatçılar tek tek tespit edilmeli, hak ettikleri cezaları almalı” uyarısı geldi.
Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, Eylül ayı enflasyon oranlarının tahminleri aştığına işaret ederek, “Bunun en önemli nedeni kurun geçişkenliği ve mevsimsel faktörler” dedi.
Spekülatörler devrede
Hizmet fiyatlarının yüzde 30 artışının anlaşılır olmadığını dile getiren Aslanoğlu, “Burada parasal yanılsamanın olduğunu görüyoruz. Ki bu ortamda nerede, ne var algısı güçleşiyor. Yani spekülatörlerin devrede olduğu ve fiyatları tırmandırdığı bir hakikat” ifadelerini kullandı.
Fiyatlar normale dönecek
“Fiyat artışları kur artışlarının ötesinde. İthal girdiler aşırı oranda pahalandı. Ki bu hiç doğal bir durum değil. Demek ki önemle ele alınması gereken sorunlar var” diyen Aslanoğlu, şöyle devam etti:
“Bu sancılı dönemi de atlatacağız. Kurun belli bir bölgeye oturması ile, ekonomi yönetiminin alacağı önemli kararlar ile fiyatlar normale dönecek. Kamu kurumlarının denetimlere önem vermesi, fırsatçılar ile mücadele etmesinin ardından enflasyon gerileyecek. Ekim ayında da kurun ve spekülatörlerin rolü ile enflasyonun arttığına tanık olacağız ama Kasım ayında aşağı yönlü oynamalar gelecek.”
Art niyetliler belirlenmeli
Ekonomist Hakan Güldağ ise kur artışından yararlanarak ürün fiyatlarını şişiren ve kârlarını maksimize eden firmalar olduğunu vurguladı.
Bu firmalara karşı denetimlerin artması gerektiğini kaydeden Güldağ, “Yani eli mahkûm diye tüketiciye pek çok ürün pahalıdan satılıyor. Yeni eğitim-öğretim döneminin başında fotokopi kâğıdının fiyatını yüzde 250 artıranlara tanık olduk. Bu art niyetlileri belirlemek ve denetimlere ağırlık vermek gerekiyor ki tüketici rahatlasın, fiyatlar insin, TÜFE gerilesin” yorumunu yaptı.
Devletin fiyat ve gramaj denetimlerine odaklanması gerektiğini savunan Güldağ, şu görüşleri paylaştı: “Burada koordineli gidilmeli, sorunlara mahal verilmemeli. Tabii ‘alelacele tedbirler alınıyor’ gibi bir algı da var. Bu da paniğe neden oluyor. Temkinli olup toplumu ürkütmemekte yarar var. Öte yandan ekonomi yönetiminin kararları anlaşılır, hedefleri net olmalı. Bir de devlet tarafından gelir ile gideri dengelemeye önem verilmeli.”
En kötüyü geride bıraktık
Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, “En kötüyü geride bıraktık. Eylül ayı beklentiler açısından en kötünün olduğu aydı” diye konuştu. Albayrak, enflasyon rakamları ile piyasadaki fiyatlamalarda fırsatçılık, stokçuluk ve spekülatif davranışların etkisinin algı değil, gerçek olduğunun ortaya konulduğunu belirterek, “Demek ki bu anlamdaki fiyatlamalarla çok daha yoğun şekilde mücadele edeceğiz. Yeni Ekonomi Programı (YEP) ile enflasyonla topyekûn mücadele edeceğimizi açıklamıştık. Bu hafta bire bir sektörel ve grup bazlı görüşmeleri başlatacağız ve bununla ilgili çerçeveyi kamuoyuna önümüzdeki hafta anons edeceğiz. Bu, meseleye ne kadar ciddi yaklaşılması gerektiği açısından önem arz ediyor” şeklinde konuştu.
Güvenli adımlarla yürüyeceğiz
Spekülasyonların önüne geçildiğini savunan Albayrak, “Bu süreçte attığımız adımlarla birlikte, ekonomide birkaç aydır yaşanan sürecin etkilerinin kalıcı değil, artık bu süreci geride bırakarak daha somut, gerçekçi ve güvenli adımlarla yürüyeceğimizin sinyallerini almaya başladık” diye ekledi.
Mücadelede üçlü yapı
İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Üyesi Recep Ali Küçükçolak, önümüzdeki aylarda enflasyonla mücadelede üçlü bir yapının öne çıkacağını söyleyerek şu değerlendirmede bulundu: “İlk ayağı kamu ve özel sektörün eşgüdümlü hızlı hareket etmesi. İkinci kısım para ve maliye politikaları arasındaki eşgüdüm. Tasarruf ve büyüme dengesini gözeterek tasarruf ve verimlilik gözetilmeli. Üçüncüsü ortamdan yararlanmak isteyen ve maliyet-getiri dengesini bozan girişimlerle etkin mücadele edilmesi. Dün açıklanan yüksek enflasyon oranı, önceki ayların gecikmeli yansımasıdır. Önümüzdeki aylarda alınacak tedbirlerle de aşağı yönlü düşmesi bekleniyor.’’
Denetimler sıklaştırılmalı
Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) Genel Başkanı Bendevi Palandöken, tüketici fiyatlarını stokçuların artırdığının altını çizdi. Palandöken, “Stokçulara ve fırsatçılara yönelik denetimler sıklaştırılarak bu konuda duyarlılık arttırılmalı. Başkan Recep Tayyip Erdoğan’ın da belirttiği gibi olağan dışı fiyat artışı görüldüğünde zabıta ekiplerine haber verilmeli. Enflasyonun ve kurların normale dönmesi için topyekûn mücadele vermeliyiz” çağrısı yaptı.
Devlet refleksi devreye girmeli
Anadolu Aslanları İşadamları Derneği (ASKON) Genel Başkanı Hasan Ali Cesur, enflasyon rakamlarının yatırımlara, kredilere ve istihdama etki edeceğine dikkat çekti; “Devlet refleksi devreye girmeli, önlem almalı” tembihinde bulundu. Cesur, hükümeti KOBİ’leri enflasyona ezdirmemeye davet etti.
