Uçmadan üretime geçilecek: Tarihi uçak modernizasyonu projesi tam bir skandala dönüştü

ABD Sayıştayı (GAO) tarafından yayımlanan rapora göre, yaklaşık 21 milyar dolarlık B-52 modernizasyon portföyündeki 13 programdan 10’unda maliyet, takvim veya performans sorunu yaşanıyor. En büyük sorunlar ise motor değişimi ve radar modernizasyonu programlarında görülüyor. ABD Hava Kuvvetleri, B-52’leri yeni motor, radar ve haberleşme sistemleriyle donatarak uçakları 2050’li yıllara kadar hizmette tutmayı planlıyor. Modernizasyonun tamamlanmasının ardından uçakların B-52J olarak adlandırılması öngörülüyor.

Toplam modernizasyon harcamalarının en büyük bölümünü Ticari Motor Değişim Programı (CERP) oluşturuyor. Program kapsamında B-52’lerde kullanılan Pratt & Whitney TF33 motorlarının yerini Rolls-Royce F130 motorları alacak. GAO’ya göre CERP’nin tahmini maliyeti 2018’den bu yana yüzde 38’den fazla artarak 15,4 milyar doların üzerine çıktı. Programın geliştirme aşamasına geçişi de 32 ay gecikerek 2026 yılına kaydı. Yeni motorların uçuş testlerine 2029 yılında, ilk operasyonel kabiliyete ise 2033 yılında ulaşılması bekleniyor. Böylece uçuş testleri yaklaşık dört yıl, ilk operasyonel kabiliyet tarihi ise yaklaşık beş yıl gecikmiş olacak.

ABD Hava Kuvvetleri, F130 motorlarının ve ilgili alt sistemlerin üretimine, geliştirme uçuş testlerinin başlayacağı 2029 yılında geçmeyi planlıyor. Bu takvim, motorların B-52’ye tamamen entegre edilmiş hali kritik uçuş testlerinden geçirilmeden üretimin başlaması anlamına geliyor. GAO, testlerde önemli bir sorun tespit edilmesi hâlinde üretilen motor ve uçaklarda yeniden değişiklik yapılmasının gerekebileceğine dikkat çekti.

Bu durumun yeni maliyet artışlarına ve takvim gecikmelerine yol açabileceği uyarısında bulunan GAO, son maliyet artışları ile gecikmelerin oluşturduğu riskler yeniden değerlendirilene kadar üretim kararının ertelenmesini tavsiye etti. B-52 Radar Modernizasyon Programı’nda (RMP) da maliyet ve takvim sorunları yaşanıyor. Mevcut AN/APQ-166 mekanik taramalı radarların yerini AESA teknolojisine sahip AN/APQ-188 radarları alacak. Radar programının tahmini maliyeti 2021’den bu yana yüzde 30’dan fazla artarak 2,9 milyar doların üzerine çıktı. Üretime başlama tarihi iki yıldan fazla gecikerek 2026 mali yılının üçüncü çeyreğine, ilk operasyonel kabiliyet tarihi ise yaklaşık 3,5 yıllık gecikmeyle 2030 yılına ertelendi.

GAO, gecikmelerin radarların teminindeki uzun bekleme sürelerinden, kritik laboratuvar bileşenlerinin geç teslim edilmesinden ve uçaklara kurulum için gereken sürenin başlangıçta düşük hesaplanmasından kaynaklandığını bildirdi. ABD Hava Kuvvetleri, maliyetleri kontrol altında tutabilmek amacıyla radarın başlangıçta planlanan bazı performans gereksinimlerinden de vazgeçti. GAO, program kapsamında daha yüksek maliyetle daha düşük kabiliyet elde edileceğine dikkat çekti. GAO’nun Mart 2026’ya kadarki verileri esas alan incelemesine göre, B-52 kapsamındaki 13 modernizasyon programının 10’unda sorun tespit edildi. Bu programların bazılarında maliyet artışı, takvim gecikmesi ve performans sorunu birlikte yaşanıyor.

Motor ve radar programlarının toplam maliyetinin 18,3 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu iki program, yaklaşık 21 milyar dolarlık toplam B-52 modernizasyon harcamalarının yüzde 88’inden fazlasını oluşturuyor.

GAO ayrıca modernizasyon takvimindeki yeni gecikmelerin, mevcut TF33 motorları için yedek parça bulmakta zorlanan B-52 filosunun bakım ve göreve hazırlık seviyesini olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu.

Rolls-Royce, Şubat 2026’da F130 motorunun irtifa ve işletilebilirlik testlerini tamamladığını açıklamıştı. Testlerde motorun yüksek irtifadaki performansı ve uçağın sistemlerine elektrik sağlayacak Entegre Tahrik Jeneratörü değerlendirilmişti. Rolls-Royce, Şubat 2026’da F130 motorunun irtifa ve işletilebilirlik testlerini tamamladığını açıklamıştı. Testlerde motorun yüksek irtifadaki performansı ve uçağın sistemlerine elektrik sağlayacak Entegre Tahrik Jeneratörü değerlendirilmişti.