Siz sorun SGK Uzmanı Murat Özdamar cevaplasın! Yetim çocuklara ölüm aylı bağlama şartları

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar, sizlerden gelen sorulara cevap veriyor. Her hafta Yeni Akit Gazetesi’nden merak edilen konulara cevap veren Özdamar, bu hafta yetim çocuklara ölüm aylığı bağlanma şartlarını açıkladı. Özdamar şu ifadeleri kullandı:

Geçen hafta ölen sigortalının anne ve babasına ölüm aylığı bağlanma şartlarını izah etmiştik. Bu hafta da ölen sigortalının yetim çocuklarına aylık bağlanma şartlarını açıklayacağız.

Sigortalının ölümü sonrası yetim çocukların gelir kaybı yaşayacağı bilinen bir gerçek. İşten bu gerçeklikten hareketle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ölen sigortalının yetim çocuklarına belli şartlar dahilinde ölüm aylığı bağlanma hakkı tanımıştır. Belirtelim ki ölüm aylığı ölenin tüm çocuklarına değil 5510 sayılı Kanunda sayılan şartları sağlayan çocuklarına bağlanır.

5510 sayılı Kanun, çocukların ölüm aylığına hak kazanma şartlarını sınırlı biçimde belirlemiştir. Kanun kimlerin çocuk sayılacağını da tarif etmiştir. Buna göre, sigortalının evlilik birliği içinde doğan çocukları yanında, sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya soy bağı düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocuklar ile sigortalı öldükten sonra doğan çocuk da doğumla birlikte hak sahipliğini kazanır ve ölüm aylığından yararlanma hakkına erişir.

Babanın ölümüyle ölüm aylığına hak kazanabilmek için çocukların ya evlilik birliği içinde doğması yahut tanınması, soy bağının evlenmeyle düzeltilmesi veya mahkeme kararıyla babalığın hükme bağlanması gerekir. Türk Medeni Kanunu’na göre, eşler birlikte evlat edinebilir. Eşlerden biri en az iki yıl evli olmak veya kendisinin 30 yaşını doldurması şartıyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir. Kanuna göre, evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Evlatlık evlat edinenden ölüm aylığına hak kazabildiği gibi biyolojik babasından dolayı da ölüm aylığına hak kazanabilir. Bu durumda hem evlatlık verildiği hem de öz babası üzerinden olmak üzere iki ölüm aylığı alabilir.

Ölen sigortalı kadın ise çocuğu ile soy bağı doğumla oluştuğundan çocuğun resmi nikahlı kocadan olma şartı yoktur. Her hal ve şartta çocuk, anneden aylık almaya hak kazanır.

Yetim çocukların ölüm aylığı alma şartları: Ölen sigortalının reşit olmayan 18 yaşından küçük çocukları ölen annesi veya ölen babası üzerinden ölüm aylığı almaya hak kazanır. Yetim çocuğun aylık alma hakkı, orta öğrenim görüyorsa 20 yaşına yüksek öğrenim görüyorsa 25 yaşına kadar devam eder. Bu yaşlardan önce öğrenimin sona ermesi halinde mezuniyetle birlikte aylık kesilir. Bu yaşlardan sonra öğrenim devam etse bile ölüm aylığı belirtilen yaşın dolduğu tarihte kesilir.

Erkek çocuğun ölüm aylığı alma şartları: Erkek çocuklara aylık bağlanabilmesi için Türkiye’de yahut yurt dışında sigortalı çalışmasının bulunmaması gerekir. Ancak orta öğrenim görüyorsa 20 yaş yüksek öğrenim görüyorsa 25 yaşına kadar olan dönemde tam süreli ya da kısmi süreli olarak SSK sigortalısı olarak çalışmak ölüm aylığı almaya engel değildir. SSK sigorta kapsamı dışında sigortalı olan örneğin Bağ-Kur kapsamında veya memur olarak 4/C kapsamında sigortalı olan 18 yaşından büyük erkek çocuğun aylığı öğrenim durumuna bakılmaksızın kesilir.

Buna bağlı olarak, ölen babası limitet şirket ortağı olan çocuklar; mirasla şirket ortağı olmaları ve bunun uzantısı olarak da Bağ-Kur sigorta kapsamına girmeleri nedeniyle ölüm aylığından yararlanamaz. Ancak mirasla intikal eden limitet şirketindeki hissenin tamamının devredilmesi halinde Bağ-Kur sigortalılığı sona ereceğinden, ölüm aylığı alma hakkı tekrar oluşur. Miras yoluyla anonim şirket ortağı olunması ölüm aylığı almaya engel değildir. Öğrenim gören erkek çocuğun evlenmiş olması da ölüm aylığı almasına engel bir hal değildir. Açık öğretim kapsamındaki eğitimin de örgün eğitimden farkı yoktur ve açık öğretim öğrencisi erkek çocuk ölüm aylığı almaya hak kazanır.

Kız çocuğunun ölüm aylığı alma şartları: Kız çocuklarına ölüm aylığı bağlanabilmesi için, evlenmemiş olması, boşanması yahut dul kalmış olması yanında Türkiye’de yahut yurt dışında sigortalı çalışmasının bulunmaması, kendi sigortalılığı nedeniyle emekli maaşının olmaması gerekir. Bunlar ölüm aylığı bağlanması için aranan şartlardandır. Özellikle belirtelim ki eğer ölen anne veya baba Emekli Sandığı kapsamında ise kız çocuğunun SSK veya Bağ-Kur sigortalısı olması veya SSK ya da Bağ-Kur emeklisi olması ölüm aylığı almasına engel değildir.

Ölen eşinden dolayı da ölüm aylığına hak kazanan kız çocuğuna hem eşinden hem babasında veya annesinden olmak üzere dul ve yetim maaşı bağlanmaz. Dul ve yetim statülü kız çocuğuna bu aylıklardan talep ettiği bağlanır. Ancak kocanın ve annenin-babanın sigortalılık statüsü farklı ve bunlardan birisi Emekli Sandığı kapsamında ise iki aylık bağlanır. Kendisine 1 Ekim 2008 tarihinden önce ölen eşinden dolayı dul aylığı bağlanmış olan kadının anne veya babası 1 Ekim 2008 tarihinden sonra ölmüşse ve ölenlerin sigorta statüleri farklı ise iki aylık birden bağlanır.

Anne veya babanın ölüm tarihinde sigortalı çalıştığı için aylık bağlanamayan evlenmemiş, boşanması yahut dul kalmış kız çocuğu, sigortalı işten ayrılmakla birlikte hak sahibi sıfatını kazanarak ölüm aylığı almaya hak kazanır. Aynı biçimde anne veya babanın ölüm tarihinde evli olup sonradan boşanan veya dul kalan kız çocuğu da ölüm aylığı almaya hak kazanır.

Ölen eşinden ve ölen anne ya da babasından aylık alma hakkı bulunan kız çocuğunun iki aylık alma hakkı olmadığı hallerde şayet ölüm aylığı alma hakkı bulunan yetim çocuğu bulunuyorsa, kendisi için anne ve/veya babasından çocuğu için de ölen eşinden yani çocuğun babasından aylık talebinde bulunması menfaatlerine olacaktır.

Malul çocuğun ölüm aylığı alma şartları: Malul çocuklara aylık bağlanabilmesi için, SGK Sağlık Kurulu tarafından malul olduğuna karar verilen çocuğun sigortalı çalışmasının olmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle emekli maaşının o bulunmaması gerekir. Malul çocuğun erkek yahut kadın olmasının önemi yoktur. Evli malul kız çocuğa da evli malul erkek çocuğu da sigortalı çalışmaması ve kendi sigortasından dolayı aylığı bulunmaması şartıyla ölüm aylığı bağlanır.

Hem öksüz hem yetim çocuklara aylık bağlanması: Hem sigortalı annenin hem de sigortalı babanın ölümü halinde öksüz ve yetim kalan çocuğa, hem anneden hem de babadan olmak üzere iki aylık bağlanır. Bu aylıklardan yüksek olanı tam düşük olanı ise yarım olarak ödenir. Ancak ölen anne ve baba Emekli Sandığı kapsamında ise sadece bir aylık bağlanır. Ancak ölenin biri Emekli Sandığı kapsamında diğeri de SSK ya da Bağ-Kur sigortası kapsamında ise iki aylık bağlanır ve her iki aylık da tam olarak ödenir.