Osmanlı torunları Vucic'in sonunu getirdi: Yeni yönetimden ne bekliyorlar?

Sırbistan'da 25 Ekim'de gerçekleştirilen erken parlamento seçimleri, ülkenin siyasi dengelerini değiştirdi. Uzun süredir devam eden öğrenci hareketinin desteklediği Öğrenci Listesi sandıktan birinci çıkarken, Aleksandar Vucic'in desteklediği liste ağır bir yenilgi aldı. Seçim sonuçlarının dikkat çeken noktalarından biri ise Osmanlı döneminden bu yana bölgede yaşayan Müslüman Boşnakların yoğun olduğu Sancak'taki tablo oldu. Özellikle Sancak'ın merkezi kabul edilen Novi Pazar'da seçmenin tercihi Vucic cephesinin aleyhine sonuçlandı.

BOŞNAKLAR VUCIC'E GEÇİT VERMEDİ Resmi sonuçlara göre Novi Pazar'da Öğrenci Listesi 19 bin 238 oyla yüzde 38,7'ye ulaşarak açık ara birinci oldu. Rasim Ljajic'in listesi yüzde 20,6 ile ikinci sırada kalırken, Aleksandar Vucic'in desteklediği “Birleşik Sırbistan” listesi 9 bin 407 oy ve yüzde 18,9'luk oranla ancak üçüncü olabildi. SDA Sandžaka yüzde 9,4, Adalet ve Barış Partisi ise yüzde 6,5 oranında oy aldı. Daha dikkat çekici olan ise Öğrenci Listesi'nin Novi Pazar'da bölgenin en büyük üç Boşnak siyasi hareketinin toplamından daha fazla oy alması oldu.

SIRBİSTAN'DA DENGELER DEĞİŞTİ Ülke genelinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. Sırbistan Cumhuriyet Seçim Komisyonu'nun 26 Ekim'de açıkladığı son verilere göre Öğrenci Listesi oyların yüzde 52,65'ini aldı. Vucic'in desteklediği “Aleksandar Vucic-Birleşik Sırbistan” listesi ise yüzde 39,22'de kaldı. Seçime katılım yüzde 68,78 olarak gerçekleşti. Böylece yaklaşık iki yıldır sokak gösterileri ve öğrenci protestolarıyla sarsılan Sırbistan'da siyasi iktidarın dengelerini değiştirecek yeni bir süreç başladı.

SIRBİSTAN'DA 153 BİN BOŞNAK YAŞIYOR 2022 nüfus sayımına göre Sırbistan'da 153 bin 801 Boşnak yaşıyor. Bu rakam ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 2,3'üne karşılık geliyor. Ayrıca 13 bin 11 kişi de etnik kimliğini “Müslüman” olarak tanımlıyor. Büyük çoğunluğu Müslüman olan ve Boşnakça konuşan topluluğun önemli bölümü, bugün Sırbistan ile Karadağ arasında kalan tarihi Sancak bölgesinde hayatını sürdürüyor. Boşnaklar Sancak'taki üç belediyede nüfusun çoğunluğunu oluşturuyor.

OSMANLI'DAN KALAN MÜSLÜMAN NÜFUS Bölgedeki Müslüman Boşnak varlığının tarihsel kökleri Osmanlı dönemine kadar uzanıyor. Sancak, Osmanlı hakimiyetinde yüzyıllar boyunca Balkanlar'daki önemli Müslüman nüfus merkezlerinden biri oldu. Osmanlı'nın Balkanlar'dan çekilmesinin ardından bölgenin siyasi sınırları değişmesine rağmen Boşnak Müslüman nüfus Sancak'taki varlığını sürdürdü. Ancak özellikle Yugoslavya'nın parçalandığı 1990'lı yıllar Boşnaklar açısından ağır bir dönem oldu. Azınlık Hakları Grubu'nun verilerine göre yaklaşık 75 bin Boşnak, 1992-1993 yıllarında yaşanan baskı, yıldırma ve etnik temizlik ortamının etkisiyle Sancak'tan ayrılmak zorunda kaldı.

KAMUDA TEMSİL SORUNU DEVAM EDİYOR Boşnakların yeni yönetimden en önemli beklentilerinden biri devlet kurumlarındaki temsil sorununun giderilmesi. Uluslararası azınlık hakları raporlarında Boşnakların özellikle polis, yargı ve kamu yönetiminde nüfuslarına oranla düşük düzeyde temsil edildiğine dikkat çekiliyor. Avrupa Konseyi de geçmiş değerlendirmelerinde Sancak'taki polis teşkilatlarında Boşnakların daha yeterli biçimde temsil edilmesi için adımlar atılması gerektiğini belirtmişti. Boşnak Ulusal Konseyi ise Nisan 2025'te yaptığı açıklamada, polis teşkilatındaki Boşnak personel oranının halen bölgedeki nüfus yapısını yansıtmadığını bildirmişti.

SANCAK EKONOMİK OLARAK GERİDE KALDI Yeni yönetimin önündeki bir başka önemli başlık ise Sancak'ın ekonomik durumu olacak. Bölge, Sırbistan'ın ekonomik açıdan daha az gelişmiş kesimleri arasında gösteriliyor. İşsizlik, yetersiz altyapı ve kamu yatırımlarının sınırlı kalması uzun yıllardır bölge halkının temel şikayetleri arasında bulunuyor. Ekonomik sorunların özellikle genç nüfusun Sancak'tan ayrılmasına neden olduğu ve bunun bölgenin demografik geleceğini de tehdit ettiği belirtiliyor.

BOŞNAKLAR YENİ YÖNETİMDEN NE BEKLİYOR? Sandıkta Vucic'in desteklediği liste yerine değişimden yana güçlü bir tercih ortaya koyan Sancaklı Boşnakların gözü şimdi kurulacak yeni yönetimde. Polis, yargı ve kamu kurumlarında nüfuslarıyla daha uyumlu temsil sağlanması, Boşnakça eğitim ve dil haklarının etkin biçimde uygulanması, Sancak'a daha fazla kamu yatırımı yapılması ve gençleri bölgeden göçe zorlayan ekonomik şartların iyileştirilmesi öne çıkan beklentiler arasında. Sırbistan'da sandık siyasi dengeleri değiştirdi. Şimdi en önemli sorulardan biri, Vucic döneminin ardından kurulacak yönetimin ülkenin Osmanlı'dan kalan Müslüman Boşnak nüfusuna nasıl yaklaşacağı olacak.