Hürmüz’de gemi trafiği bitti: Küresel ekonominin şahdamarı koptu

Siyonist rejim ve hamisi ABD'nin, Tahran yönetimiyle müzakereler sürerken başlattığı kalleş saldırı, sadece bölgeyi değil tüm dünyayı ateşe attı. Küresel petrol ve LNG ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği, karşılıklı misillemelerin ardından tamamen durdu. Bu stratejik tıkanıklık, on yıllardır "verimlilik" adı altında sunulan Batı merkezli tedarik modellerinin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha kanıtladı.

ABD ve katil İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a başlattığı saldırıların ardından Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması nedeniyle enerji ihtiyacını büyük ölçüde bu kritik geçiş noktasından sağlayan Asya ülkeleri, enerji kriziyle mücadele amacıyla acil durum tedbirleri uyguluyor. ABD ve İsrail'in İran'a 28 Şubat'ta başlattığı saldırılardan önce dünyada deniz yoluyla günlük petrol tüketimi ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu.

Buradaki sevkiyatın önemli bölümü Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore başta olmak üzere Asya ülkelerine yapılıyordu. Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı ortak saldırılar ile Tahran'ın misillemelerinin ardından durma noktasına geldi.

Bu boğazdan deniz ticaretinin aksaması, enerji arzına yönelik endişeleri artırırken fiyatlarda keskin yükselişlere yol açtı. Filipinler, yakıt rezervinin 45 gün yeteceğini açıklayarak, İran'a saldırılardan bu yana "ulusal enerji acil durumu" ilan eden ilk ülke oldu. Tayvan Ekonomi Bakanlığı da yaklaşık 11 günlük LNG "güvenlik stokuna" sahip olduklarını açıkladı. Bangladeş Petrol Şirketinin son raporunda da ülkenin yakıt rezervlerinin yaklaşık 9 ila 14 gün yeteceği belirtildi. Birçok Asya ülkesinde hükümetler, Orta Doğu'da gerilim tırmandıkça enerji arzına yönelik endişelere karşı farklı yakıt türlerinin kullanılması, uzaktan çalışma, iş günlerinin azaltılması, eğitime ara verilmesi gibi tedbirleri devreye sokuyor.

ALTERNATİF YAKIT ARAYIŞLARINA GİDİLİYOR Birçok Asya ülkesi, yakıt stokları azaldıkça ya daha düşük kaliteli petrol ürünlerine ya da kömür gibi daha kirletici alternatiflere yöneliyor. Bangladeş, Orta Doğu'daki çatışmalar nedeniyle yaşanan enerji sıkışıklığını hafifletmek amacıyla çeşitli ülkelerden dizel ithal etti. Filipinler'de hükümet, "Euro 2" sınıfı daha düşük kaliteli ve daha yüksek kirletici oranına sahip petrol ürünlerinin sınırlı kullanımlar için satışına izin verildiğini açıkladı. Hindistan, enerji tedarikini çeşitlendirmek amacıyla enerji ithal ettiği ülkelerin sayısını 27'den 41'e çıkardı. Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae, ülkesini ziyaret eden Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol ile yaptığı görüşmede, yükselen petrol fiyatlarıyla mücadele için rezervlerden piyasaya bir kez daha koordineli şekilde petrol sunulması için hazırlık yapılmasını istedi.

Birol, 11 Mart'ta, IEA üyesi ülkelerin 400 milyon varille kurumun tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardığını açıklamıştı. Uzaktan çalışma modelleri değerlendiriliyor Birçok Asya ülkesi de enerji talebini azaltmak amacıyla Kovid-19 salgını dönemindeki tedbirleri hatırlatan evden çalışma ve eğitime ara verilmesi gibi yöntemlere yöneliyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 9 Mart'ta açıkladığı acil durum planları kapsamında, devlet dairelerinde dört gün çalışılacağını ve okullar ile üniversitelerin iki hafta boyunca kapalı kalacağını duyurdu. Bangladeş'te elektrik ve yakıt krizine karşı tasarruf amacıyla üniversitelerin Ramazan Bayramı tatili 9 Mart'ta başlayacak şekilde erkene çekildiği açıklandı. Endonezya'da hükümet, nisan itibarıyla okullarda hibrit eğitime, iş yerlerinde de haftada bir gün evden çalışma modeline geçilmesinin değerlendirildiğini bildirdi. Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı da ülkedeki iş yerlerine uzaktan çalışma modelleri belirlemesi konusunda çağrı yaptı. Tayland, kamu kurumlarındaki çalışanlara evden çalışma ve yurt dışı seyahatlerini askıya alma talimatı verdi.

NEDEN BÖYLE OLDU? Asya ülkelerinin bugün sadece birkaç haftalık stoklarla baş başa kalması, küresel sistemin on yıllardır bir verimlilik sembolü olarak sunduğu "Tam Zamanında" (Just-In-Time) tedarik modelinin faturası. Doğalgazı sıvı halde depolamanın devasa maliyeti ve teknik zorlukları nedeniyle, kıta devleri milyarlarca dolarlık sabit depolama tesisleri inşa etmek yerine, denizdeki tanker trafiğini "yüzen depolar" olarak kabul eden bir sistem kullandı. Barış zamanı kusursuz işleyen bu çark, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin kesilmesiyle birlikte sekteye uğradı.

ABD İSRAİL’İN İRAN’A SALDIRILARI İsrail ve ABD, Tahran ile Washington yönetimleri arasında müzakereler sürerken 28 Şubat'ta İran'a askeri saldırı başlattı. İran da İsrail'in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi. ABD-İsrail saldırılarında, eski İran lideri Ali Hamaney'in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldü.