'Bunu nasıl siz de yaparsınız? Bize de yapın' diyorlardı: Türkiye o uçağı havalandırdı

Türkiye’nin havadan elektronik harp kapasitesini artırmak amacıyla geliştirilen HAVA SOJ projesinde çalışmalar devam ediyor. Türk Hava Kuvvetleri envanterine girmesi planlanan özel görev uçakları, düşman radarlarını ve haberleşme sistemlerini uzaktan tespit edip analiz edebilecek, ihtiyaç duyulması halinde elektronik karıştırma görevleri de üstlenebilecek.

Toplam dört uçaktan oluşacak programda iki platformun kalifikasyon uçuşları sürüyor. TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu’nun Ekim 2026’da yaptığı açıklamaya göre ilk iki uçağın 2027 yılında Hava Kuvvetlerine teslim edilmesi planlanıyor.

HAVA SOJ, hava harekâtlarında elektronik ortamın kontrol edilmesine ve karşı tarafın radar ile haberleşme faaliyetlerinin değerlendirilmesine yönelik bir sistem olarak geliştiriliyor. Projenin temel amacı, Türk Hava Kuvvetlerinin tehditleri daha uzaktan takip edebilmesini ve dost unsurların görevlerini elektronik harp desteğiyle yürütmesini sağlamak. Sistemin görevleri elektronik destek ve elektronik taarruz kabiliyetleri etrafında şekilleniyor. Elektronik destek faaliyetleri kapsamında çevredeki radar ve haberleşme sinyallerinin tespit edilmesi, hangi sistemlere ait olduklarının belirlenmesi ve elde edilen bilgilerin analiz edilmesi hedefleniyor. Elektronik taarruz tarafında ise uygun şartlarda karşı tarafın radar ve haberleşme sistemlerine yönelik karıştırma uygulanabilecek. Bu sayede düşman unsurlarının algılama ve iletişim kabiliyetlerinin sınırlandırılması, dost hava araçlarının görevlerini daha elverişli koşullarda gerçekleştirmesi amaçlanıyor.

HAVA SOJ’un dikkat çeken yönlerinden biri, elektronik harp görevlerini tehdit sahasına doğrudan girmeden, uzaktan yürütmek üzere tasarlanması. Özellikle yoğun radar ağına ve gelişmiş hava savunma sistemlerine sahip bölgelerde bu yaklaşım önem kazanıyor. Uçağın topladığı elektronik veriler, sahadaki tehditlerin değerlendirilmesine ve harekât planlarının hazırlanmasına katkı sağlayabilecek. Elektronik karıştırma kabiliyeti de görev şartlarına bağlı olarak düşman sistemlerinin etkinliğini azaltmak için kullanılabilecek. Bu özellikler, HAVA SOJ’u yalnızca sinyal toplayan bir keşif platformundan farklı bir noktaya taşıyor. Sistem, elektronik ortamın izlenmesinin yanı sıra karşı tarafın elektronik sistemlerine müdahale edebilecek görev donanımlarıyla birlikte düşünülüyor.

HAVA SOJ, farklı mühendislik ve teknoloji alanlarının bir araya geldiği kapsamlı bir savunma sanayisi programı. TUSAŞ, uçakların özel görev platformlarına dönüştürülmesi ve sistem entegrasyonu üzerinde çalışırken ASELSAN elektronik harp görev sistemlerini geliştiriyor. Savunma Sanayii Başkanlığı ise programın genel koordinasyonunu yürütüyor. Ticari bir jetin elektronik harp uçağına dönüştürülmesi, standart bir uçak modernizasyonundan daha kapsamlı çalışmalar gerektiriyor. Görev antenlerinin yerleştirilmesi, elektronik donanımların uçağa uyarlanması, iç bölümün yeniden düzenlenmesi ve farklı sistemlerin birbiriyle uyumlu çalışmasının sağlanması bu sürecin önemli aşamaları arasında bulunuyor.

Uçağın uçuşa elverişli olması tek başına yeterli değil. Görev sistemlerinin de tasarlanan işlevleri yerine getirmesi ve bütün alt sistemlerin birlikte çalıştığının gösterilmesi gerekiyor. Bu nedenle test programı, hem uçuş özelliklerinin hem de elektronik harp donanımlarının değerlendirilmesini kapsıyor.

TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, Ekim 2026 başında yaptığı açıklamada HAVA SOJ kapsamındaki iki uçağın kalifikasyon uçuşlarının devam ettiğini bildirdi. Demiroğlu’nun aktardığı bilgilere göre uçaklardan birinde iç modifikasyonlar ve görev sistemlerinin entegrasyonu tamamlandı. Diğer platformda ise dış modifikasyon çalışmaları bitirildi. Bu aşamada yürütülen uçuş ve doğrulama faaliyetleri, uçakların belirlenen teknik gereksinimleri karşılayıp karşılamadığının ortaya konulması açısından önem taşıyor. Programın mevcut takvimine göre ilk iki uçağın 2027 yılında teslim edilmesi hedefleniyor. Dört uçaklık filonun tamamlanması ise projenin nihai hedefini oluşturuyor. Ancak teslimat tarihi henüz gerçekleşmiş bir sonuç değil, mevcut program kapsamında belirlenen bir hedef. Kalifikasyon ve doğrulama çalışmalarının sonuçları, takvimin ilerleyişinde belirleyici olacak.

HAVA SOJ kapsamında yalnızca hava platformlarının geliştirilmesi öngörülmüyor. Uçakların görevlerini sürdürülebilir biçimde yerine getirebilmesi için hangarların, filo binasının ve planlama-eğitim tesislerinin de oluşturulması planlanıyor. Bu tesisler, uçakların bakım ve teknik destek ihtiyaçlarının karşılanmasının yanı sıra görev hazırlıklarının yapılması ve personelin eğitilmesi için kullanılacak. Elektronik harp faaliyetlerinde görev öncesi planlama, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ve görev sırasında elde edilen verilerin incelenmesi de önemli bir yer tutuyor. Dolayısıyla yer destek altyapısı, projenin operasyonel açıdan tamamlanmasında uçakların kendisi kadar önemli bir unsur. Bu yapı sayesinde hava platformlarının yalnızca teslim edilmesi değil, görev hazırlıklarının ve bakım süreçlerinin de düzenli biçimde yürütülmesi amaçlanıyor.

HAVA SOJ, Türkiye’nin farklı platformlarda geliştirdiği elektronik harp sistemlerini havadan görev yapabilen özel bir unsurla tamamlayacak. Kara konuşlu sistemlerin belirli bölgelerde sağladığı elektronik gözetleme imkânına ek olarak hava platformları, görev sahasına göre farklı bölgelerden sinyal toplama ve tehditleri değerlendirme olanağı sunabiliyor. Bu kabiliyetin hava harekâtlarına katkısı, düşman radarlarının ve haberleşme sistemlerinin daha erken fark edilmesi, elektronik tehdit tablosunun oluşturulması ve gerektiğinde karıştırma uygulanması üzerinden şekillenecek. Elde edilen bilgilerin dost unsurlarla paylaşılması da görev planlaması açısından önem taşıyabilecek. Bununla birlikte HAVA SOJ’un menzili, elektronik karıştırma gücü, kapsama alanı ve belirli tehdit sistemlerine karşı etkinliği gibi ayrıntılı teknik veriler kamuoyuna açıklanmış değil. Bu nedenle platformun gerçek operasyonel performansı hakkında kesin sonuçlara varmak için doğrulanmış teknik bilgilerin ve test sonuçlarının ortaya çıkması gerekiyor.

HAVA SOJ projesinde devam eden kalifikasyon uçuşları, Türkiye’nin havadan elektronik harp kapasitesini geliştirme çalışmalarında kritik bir aşama oluşturuyor. Dört uçaklık filonun tamamlanmasıyla birlikte Türk Hava Kuvvetlerinin radar ve haberleşme sinyallerini havadan analiz etme, elektronik tehditleri değerlendirme ve uygun koşullarda karıştırma uygulama kabiliyetinin güçlendirilmesi hedefleniyor. Önümüzdeki dönemde en önemli gelişme, ilk iki uçağın teslimat süreci olacak. 2027 yılı için belirlenen hedefin gerçekleşmesi ise devam eden testlerin ve sistem doğrulama çalışmalarının sonuçlarına bağlı.

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, HavaSoj'la ilgili olarak "“Dünya üzerinde ciddi bir ihtiyacı da kapatacak, cevap verecek bir çalışma. Şu anda bile dünya üzerindeki birçok ülkeden bunu duyan, ‘Bir dakika ya bunu siz yapıyor musunuz?’ diyen ülkelerden istek alıyoruz." açıklamasını yapmıştı.