İsim-müsemmâ-zarf-mazruf
İsim-müsemmâ-zarf-mazruf
PROF. DR. YUSUF ÖZERTÜRK
Bir varlığa, verilen ad’a ‘isim’ denir (insan, hayvan, çiçek, toprak, vs).
İsmin muhtevasına (içeriğine, adlandırılmasına) da ‘müsemmâ’ denir. Mesela; ‘Zarf’ isimdir. ‘Mazruf’ (zarfa konan) ise müsemmâdır. İsim, müsemmâsına uygun ise bir kıymeti olur. Uygun değilse bir kıymet-i harbiyesi yoktur. Mesela; Kesenin kıymeti, içindekine bağlıdır. İçinde altın varsa, kıymetlenir, toprak varsa neye yarar? Toprak dolu keseye, ‘altın kesesi’ demek, onu kıymetlendirmez. Aynı şekilde; Korkak birinin isminin ‘cesur’ olması, onu cesur yapmadığı gibi, yalancının isminin ‘sâdık’ olması da, onu doğru yapmaz . Fâsık (günahkâr) bir kimsenin isminin ‘mümin’ olması da, onu Mü›min yapmaz. Zalim, gece-gündüz ‘Adil, Adil’ diye çağrılsa, asla adil olamaz. Vs. vs...
O HALDE NE YAPILMALIDIR?
1-Evvela bir ölçü olmalı (referans değerler, kot değer, mihenk) ve bilinmelidir. Her ilmin, sanatın, ahlâkın, vs ölçüsü, mihengi, referans değerleri vardır ve olmalıdır. Aksi taktirde fitne-kaos olur.
2-Değerlendirilecek olanlar (insan, hukuk-adalet, emtia, test materyali, ilmî çalışmalar, vs), bu ölçü değerlere kıyaslanarak değerlendirilmeli, tanımlanmalıdır. Aksi taktirde yanılır, hata yapılır (at izi, it izine karışır.). Bu durumda hem aldanır, hem de başkalarını da aldatmış olunur. Ve kaçınılmaz sonuç da zulüm ve hüsrân olur.
3-İnsanları değerlendirirken de; Onların kalıplarına, görünüşlerine, sözlerine, kisvelerine, ahbap, partidaş, yandaş, dindaş, vs, olmalarına göre karar vermek, muamele etmek yerine, ‘ÖLÇÜYE, MİHENGE, REFERANS DEĞERLERE’ müracaat etmek gerekir. Unutmamalıdır ki, ‘hiçbir ‘müfsid (ifsâd edici) ben müfsidim’ demez (1). Hiç kimse, ‘ayranım ekşi, balım acı’ demez. İnsanları kandırmak için de; ‘Melek görünümünde ve fakat Şeytanın dahi tevessül etmediği şeytanlıklarla, o insanın kutsalları üzerine dahi yeminler edilerek yaklaşılır. Şeytan da, Hz. Adem (a.s) ile Hz. Havva’yı kandırmak için, Onlara ‘ben sizin iyiliğinizi istiyorum’ dedi. Bir de yemin etti (A’raf-21).
4- Bir insanı (Hoca, şeyh, lider, vs) değerlendirirken de, sadece onun ismine, unvanına, makamına, kalıbına, zahiri görünüşüne, sözlerine, vs. bakarak, acele karar verilmemeli, onun ahlâkî erdemlerine, icraatlarına bakılmalıdır. İcraatları, sözlerini tastik ediyorsa ne âlâ, aksi ise, o, aldatıcı bir dessastır. Bu konuda Hz. Ömer’in(r. a) şöyle söylediği rivayet edilmektedir; ‘Bir kimsenin kıldığı namaza, tuttuğu oruca bakmayın! Konuştuğunda doğru söylüyor mu? Kendisine bir şey emânet edildiğinde emânete sahip çıkıyor mu? Dünya ile meşgul olurken, helâl-haram gözetiyor mu? Ona bakınız! (2).
5-Ahlâki erdemlerin kaynağı iyi bilinmelidir. Önce, hangi ahlâki değerlerin esas alınacağına karar verilmelidir. İfsâd edicilerin, bâtıl olan, (Hırsız, sahtekâr, yalancı, zalim, fâsık, facir, vs bilcümle kötülük işleyenler) şer ahlâkı mı, yoksa Hakkaniyet-adalet, hayır ahlâkı mı?
6-Hakkaniyet-adalet ahlâkının kaynağı, ölçüsü; Allah’ın vahiyle bildirdiği İlâhi, Kur’âni ölçülerdir. Çünkü; Allah, Adildir, Hakîm’dir. O, her şeyin gerçeğini, iç yüzünü, iyiyi-kötüyü, vs bilendir. Allah’ın ölçüleri, ölçülerin en doğrusudur. Allah’ın ölçülerinde sapma olmaz. Bu sebepten ölçü olarak, bencil, zalim muktedirlerin ölçüleri değil (zalim insanların ölçülerine göre kurulan sistemlerin, dünyayı cehenneme çevirip hayatı çekilmez hale getirdiğine hâl-ü âlem ve tarih şahitlik etmektedir.), Allah’ın koymuş olduğu ölçüler esas alınmalıdır.
* İçtimâi hayatta ‘isim-müsemmâ’ mânâlarına dikkat edilmediği için pekçok dostlukların bitmesi, inkısarlar, inhilâller, ihtilaflar, dargınlıklar, kırgınlıklar, kavgalar ve hatta cinayetler olmaktadır.
NETİCE: Evvela karşılaştığımız, bir iş yapacağımız insan/insanlar hakkında hüsn-ü zan (iyi düşünmek) edilmelidir. Ama Hak ölçüler unutulmamalı ve o ölçülere göre hareket etmelidir. Yani ‘iyi niyet ve fakat adem-i itimat’ (güzel düşünme ve tedbiri de elden bırakmama) düsturunu da unutmamak gerekir. Bir de, hatalardan ders alıp, aynı hatayı bir daha tekrarlamamak gerekir(3).
* Öyle ise;ÖLÇÜYE, MİHENGE VURMADAN, TEST ETMEDEN, MÜSEMMÂSINI GÖRMEDEN, SADECE İSİMLERE BAKARAK HEMEN KARAR VERMEMEK GEREKİR! SONRA SAÇINI- BAŞINI YOLMAK, DİZLERİNİ DÖVMEK, HÜSRÀNDAN BAŞKA BİR ŞEY GETİRMEZ.
(1): “Onlara ‘Yeryüzünde fesat çıkarmayın (bozgunculuk yapmayın) denildiğinde, ‘biz ancak ıslah edicileriz (düzelticileriz) derler” (Bakara-11).
(2): Beyhakî, Sünenü’l kübrâ; VI, 288.
(3): ‘Mü’min iki defa aynı delikten ısırılmaz’ (Buharî, Edeb, 83).