Allah’ın Nizamı İslâm (18)

Allah’ın Nizamı İslâm (18)

Prof. Dr. Yusuf Özertürk

İSLÂM’IN KAYNAKLARI

A-KUR’ÂN

Kur’ân’ın Muhtevası

3- Hak-Adalet-Devlet

İNSAN HAKLARI (KUL HAKKI)

İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ (İHEB-Universal Declaration of Human Rights-UDHR)

Madde-19: Herkesin kanaat ve ifade özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, müdahale olmaksızın kanaat taşıma ve herhangi bir yoldan ve ülke sınırlarını gözetmeksizin bilgi ve fikirlere ulaşmaya çalışma, onları edinme ve yayma serbestliğini de kapsar.

Md-20: Herkes, barış içinde toplanma ve örgütlenme hakkına sahiptir. Hiç kimse bir örgüte üye olmaya zorlanamaz.

Md-21: a-Herkes, doğrudan veya serbestçe seçilmiş temsilcileri aracılığıyla ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.

b-Herkesin, ülkesinde kamu hizmetlerinden eşit yararlanma hakkı vardır. c- Halk iradesi, hükümet otoritesinin temelini oluşturmalıdır. Bu irade genel ve eşit oy hakkı ile gizli ve serbest oylama yoluyla, belirli aralıklarla yapılan dürüst seçimlerle belirtilir.

Md-22: Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla, uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütlenme ve kaynaklarına göre, herkes insan onuru ve kişiliğin özgür gelişmesi bakımından vazgeçilmez olan ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarının gerçekleştirilmesi hakkı vardır.

Md-23: a-Herkesin, çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli şartlarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.

b-Herkesin, herhangi bir ayırım gözetilmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.

c-Çalışan herkesin, kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır bir yaşam sağlayacak seviyede adil ve elverişli ücretlendirilmeye hakkı vardır.

d-Herkesin, çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.

Md-24: Herkesin, dinlenme ve boş zamana hakkı vardır. Bu, iş saatlerinin makul ölçüde sınırlandırılması ve belirli aralıklarla ücretli tatil yapma hakkını da kapsar.

Md-25: a-Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlığı ve iyi yaşaması için yeterli yaşama standartlarına hakkı vardır. Bu hak, beslenme, giyim, konut, tıbbi bakım ile gerekli toplumsal hizmetleri ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ya da kendi denetiminin dışındaki şartlardan kaynaklanan başka geçimini sağlayamama durumlarında güvence hakkını da kapsar.

b-Anne ve çocukların özel bakım ve yardım görmeye hakları vardır. Tüm çocuklar evlilik içi veya dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın aynı toplumsal korumadan yararlanır.

Md-26: a-Herkes eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel öğrenim aşamalarında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve mesleki eğitim herkese açıktır. Yükseköğrenim, yeteneğe göre herkese eşit olarak sağlanır.

b-Eğitim, insan kişiliğinin tam geliştirilmesine, insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, bütün uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu yerleştirmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki etkinliklerini güçlendirmelidir.

c-Ana-babalar, çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikli hak sahibidirler.

Md-27: a-Herkes, topluluğun kültürel yaşamına özgürce katılma, sanattan yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılarak onun faydalarını paylaşma hakkına sahiptir.

b-Herkes, kendi emeği olan bilim, yazım ve sanat ürünlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının korunması hakkına sahiptir.

Md-28: Herkesin, bu bildirgede ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleştirilebileceği bir toplumsal ve uluslararası düzene hakkı vardır.

Md-29: a-Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine imkân sağlayan tek ortam olan topluluğuna karşı görevleri vardır.

b-Herkes, hak ve özgürlüklerini kullanırken, ancak başkalarının hak ve özgürlüklerinin gereğince tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ile demokratik bir toplumdaki ahlak, kamu düzeni ve genel refahın adil gereklerinin karşılanması amacıyla, yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olduğunu bilmesi gerekir.

c-Bu hak ve özgürlükler, hiçbir şartta Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.

Md-30: Bu Bildirgenin hiçbir hükmü, herhangi bir Devlet, grup ya da kişiye burada belirtilen hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini amaçlayan herhangi bir etkinlikte ve eylemde bulunma hakkı verecek şekilde yorumlanamaz.

*İHEB kabul edildikten sonra, insan haklarını geliştirme, koruma ve uygulama konusunda yeni anlaşmalar yapılmıştır. Bunların başlıcaları şunlardır:

1-Kadınların siyasi haklarına ilişkin sözleşme (20 Aralık 1952).

2-Çocuk hakları sözleşmesi (20 Kasım 1959).

3-Avrupa sosyal şartı (18 Ekim 1961).

4-Afrika insan haklarının hakları şartı (26 Haziran 1981).

5-BM Yargı bağımsızlığına dair temel prensipler (29 Kasım 1985).

Devam edecek...

Kaynakça

1-Universal Declaration of Human Rights. Ana Britannica C.11, sy; 580.

2-Robertson A. and Merrills J, Human rights in the World.Manchester University press.

3-Symonides, J.Human Rights: New dimensions and challenges, Manual on Human Rights. Unesco/Dartmouth Publishing, Paris.