ALLAH’IN NİZAMI İSLÂM (14)
ALLAH’IN NİZAMI İSLÂM (14)
Prof.Dr.Yusuf Özertürk
İSLÂM’IN KAYNAKLARI
A-KUR’ÂN
Kur’ân’ın Muhtevası
3- Hak -Adalet-Devlet
İNSAN HAKLARI (KUL HAKKI)
*İnsan hakları, Allah’ın yarattığı kullar olarak bütün insanların, cinsiyet, ırk, dil, din ayırımı gözetmeksizin yararlanabileceği haklardır. Allah, insanları akla, vicdana sahip ve hür olarak (Ahsen-i takvîm’de) yaratmıştır (1). Ancak insanlar, hayat hakkı, mülkiyet hakkı, düşünce ve düşündüklerini ifade etme hakları gibi temel hakların dışında, eşit imkân ve kabiliyetlerle yaratılmamışlardır. Çünkü Allah, insanı sadece bu dünya hayatı için yaratmamış (şayet öyle olsaydı, ölümün olmaması gerekirdi), ebedî Ahiret hayatı için yaratmıştır. Bu sebeple bu dünya hayatını, ebedî hayat için, bir imtihan süresi olarak düzenlemiştir. İmtihanda imkânlara göre soru sorulur (zenginle-fakirin, sağlamla-sakatın, amirle-memurun, sultanla-gedanın, vs-vs’nin soruları-imtihanı bir olmayacaktır.) Din, bunun için vaaz edilmiştir. Ebedî Ahiret hayatı bu imtihanın neticesine göre şekillenecektir.
İnsan haklarının tarihi gelişimi
*İnsan haklarının tarihi, insanın yaratılmasıyla başlamış ve kültürel, felsefî, yasal ve dinî anlamda gelişmeler kaydetmiştir. Bu gelişmeler kısaca şu şekilde özetlenebilir; ilk insan hakları aslında ilk insan ve peygamber Hz. Âdem (a.s) ile ve O’na inen ilâhî Vahiy ile (Tevhid dini İslâm ile) başlamıştır. Zamanla ve insanların kültürel, sosyal ve siyasi gelişmelerine göre de kapsamı genişletilmiş ve değişikliklere uğramıştır.
Tevrat: Yaklaşık MÖ.539’da yazıya geçirilen Tevrat’ta insan haklarıyla ilgili şu hükümler vardır; Öldürmeyeceksin (Katletmeyeceksin) (Çıkış, 20/13, Tesniye, 5/17). Çalmayacaksın (Çıkış, 20/15, Tesniye, 5/19). Komşunun evine tamah etmeyeceksin. Komşunun karısına yahut kölesine yahut câriyesine yahut öküzüne yahut eşeğine hiçbir şeyine tamah etmeyeceksin (Çıkış, 20/17, Tesniye, 5/21) (2). Komşuna karşı yalancı şahitlik yapmayacaksın (Çıkış, 20/16). Anana, babana hürmet edeceksin (Çıkış, 20/12) denilmektedir.
Kiros (Cyrus) silindiri: MÖ 539 Babil çivi yazısı ile yazıldığı bildirilen Kiros silindirinde, Pers imparatoru Büyük Kiros Babil imparatorluğunu fethetmesinden sonra, Babil’de hüküm süren köleliğin kaldırılması gerektiğini yazdırmıştır.
Asoka (Ashoka) Fermanları (MÖ 272-231): Mauryan kralı Asoka tarafından yazdırılan fermanlarda özetle; Ebeveynlere itaat, din adamlarına saygı ve bütün görüşlere saygı gösterilmesi istenmektedir.
Medine Vesikası (Medine Sözleşmesi)
*‘Medine Anayasası’da denilen Medine vesikası Hz. Muhammed’in (sav) Mekke’den Medine’ye hicretinden sonra (622) düzenlenmiştir. Medine vesikası, bu günkü anayasalardan şekil bakımından farklı olmakla beraber, muhtevası itibariyle ‘Anayasa mahiyetindedir.’ Hz. Peygamber’in Medine’ye gelmesinden önce, Medine’de bir devlet yoktu. Beldede Evs ve Hazreç kabilelerine mensup Araplarla, çeşitli kabilelere mensup Yahudiler vardı. Vesika, Müslümanlar, Yahudiler ve henüz Müslüman olmamış müşrik Arapları kapsayan bir konfederasyon modeli sunuyordu. Medine vesikası, Medine’de yaşayan dinî, etnik ve siyasî gurupların iç işlerinde bağımsız, dış tehlikeler karşısında müşterek hareket edilmesi, din ve vicdan hürriyeti, can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması, siyasi birliğin temini gibi hususları hukukî güvence altına alıyordu. Vesikada, taraflar arasında bir anlaşmazlık çıktığında Hz. Peygamber’in son kararı verecek mercii ve ordu komutanı olduğu belirtilmiştir.
Magna carta (Magna carta Libertatum-Büyük sözleşme)
*1215 de imzalanan bu belge, İngiltere kralının yetkilerinin bir kısmından vazgeçmesi ve hukuka ve yasalara uygun davranması hükümlerini getirmiştir. Devam edecek...
Kaynakça 1-Robertson A. and Merrills J, Human rights in the World. Manchester University press.
2- Harman, Ö. Faruk, on emir; TDV İslam Ansiklopedisi (33),347-350
3-Özkan, Mustafa, Medine vesikası. TDV İslam Ansiklopedisi. 3.basım-ek 2.c.sy;212-215