Gelin kaynana yan yana en sık gelen iki kelimedir Türkçe'de...
Gelin kaynana ilişkisi üzerine nice sözler, anlatımlar, fıkralar hatta türküler, tekerlemeler vardır. Evlilik sadece karıı-koca arasında olmaz. Günümüzde, kayınvalide, görümce, kayın vs. evlilikte mutluluğun oluşmasındaki vazgeçilmez unsurlar..
Konuya pembe gözlükle yaklaşmamız pek doğru olmaz. Çünkü gelini ile anlaşamayan kayınvalide, kayınvalidesi ile anlaşamayan gelinler var. Geçmişten günümüze bu sıkıntı hep var olmuştur. Bu problem hep vardı, ama herhalde bugünkü boyutlarda değildi. "Kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla" sözü eskilerin bu konulardaki inceliğini gösteriyor.. Hem kayınvalide nasihat ederken dikkatliydi, aracı kullanarak telkinini yapıyordu, gelini de pür dikkat dinleyerek ders alıyordu.
Eşinin ailesi ile arası açık olan bir aile ferdinin, yuvasında çok mutlu olduğu söylenemez.
Prof. Hayrettin Karaman hocanın gelin ve damatlarla sorun yaşamamak için söyledikleri, kulaklara küpe olacak nitelikte: “Bir insan gelininden, çocuğundan 3 şey bekler, bir ya da ikisini elde ederse üçüncüsü eksik olduğu için üzülür, canı sıkılır, ara sıra sorar, söylenir… Ama sıfır beklenti olursa ne olur? O zaman ne olur biliyor musun, otururken sana su getirse bal gibi olur. Çünkü sen beklemiyordun ya. Ama çorba bekliyorsun, su getirdi o da yal gibi olur. Söylemesi kolay, uygulaması zor. Formül bu. İki gelinim, iki damadım var. Elhamdülillah hiç sorun yaşamıyoruz. Ne yaparlarsa hoşumuza gidiyor.”
Bana soruyorlar: “Kayınvalideme bakmak mecburiyetinde miyim?” Böyle sorulursa tabii ki “mecburiyetinde değilsin” derim. Ama benim bu cevabım problemini halletmez. Mecbur olup olmadığını bilmek bir şey ifade etmiyor. Probleme çare bulmak önemli. Kayınvalide ve kayınpederin beraber yaşayamayacak kadar çektiriyorsa oturur eşinle konuşursun:
“Bak şu şu var, ben çekemiyorum. İstersen ayrılırız, istemezsen bir çare bulalım.” Bunu söyleyebilmek için kocana yardımcı olman ve makul, uygulanabilir bir çare de göstermen gerekir.
Ne olursa olsun evden uzaklaştır diyemezsin.
Müslüman olarak, mümin olarak ve iyi bir insan olarak diyemezsin. Eş olarak hiç diyemezsin. Onlar senin kocanın ya da karının anne babası. Yakında bir yer tutarsın, başka bir çare bulursun ama bulamazsan katlanacaksın. Farz et ki hastalandın, bu hastalığına katlanıyorsun. İmkân varsa, çare varsa yapacaksın, yoksa ve katlanamayacak durumdaysan ayrılırsın.
Kaynana tıpkı ‘kaymakam’ gibi
Kaynana kelimesi, konuşma dilimize “kaim-i ana” terkibinden bozularak girmiştir. “Ana yerine geçen kişi” anlamınadır.
Benzer başka kelimeler de vardır:
Kayınvelide= Kaim-i valide= Valide yerine geçen
Kayınbaba= Kaim-i baba= Baba yerine geçen
Kayınbirader= Kaim-i birader= Kardeş yerine geçen
Kaymakam= Kaim-i makam= Mülki makam yerine geçen
Kayma= Kaime= (Altın, gümüş) para yerine geçen kağıt..
Ne mi yapacaksınız?
Eşler kayınvalidesini, annesinin yerine koyacak. Ona annesi gibi davranacak, muamele edecek. Kendilerinin de bir gün gelin/damat sahibi olacaklarını hiç akıllarından çıkarmamalıdırlar. Bilmelidirler ki; eşleri de bir ananın kuzusudur. Kendileri çocuklarına nasıl düşkünse kayınvalideleri de evlatlarına öyle düşkün olacaktır.
Evlatlar kayınvalidesini sık sık ziyaret etmeli, bayramlarda, kandillerde vs. hatırını sormalıdır. Onu arayarak gönlünü almalıdır.
En kızgın anında bile gelin kayınvalidesi ile münakaşasında terbiye ve edebini muhafaza etmelidir.
Kendi annesi veya ailesinin özel meselelerini nasıl kimseye söylemiyorsa kayınvalidesi ile yaşadıklarını, ona ait sırları kimseye söylememesi gerekir. Yani sır tutmalı, sırdaş olmalı. Bu durum kayınvalidesinin daha hoşuna gider. Gelinine duyduğu güven artar.
Herhangi bir konuda asla iddialaşmaması, inatlaşmaması gerekir. "Siz haklısınız, ama benim düşüncem budur" demeli. Konuyu uzatacak sözlerden kaçınmalı. Böyle durumlarda susmak her zaman en büyük sanattır.
Kayınvalidelere düşen görev ve sorumluluklar da var elbette:
Gelinleriniz, damatlarınız size Allah’ın bir emaneti.. Kendi yavrunuzun veya bir aile ferdinin kusurlarını örter gibi onların da kusurlarını örtün.
Onlara emir vererek konuşmayın, daima onunla evladınız gibi hoşgörülü konuşun.
Evlatlarınız aralarında tartışıyor olabilirler, onların aralarına girmeyin.
İğneleyici, rencide edici laflar sarfetmekten kaçınmalısınız. Ufak tefek hataları görmezden gelmeli, olayları büyütmekten kaçınmalısınız.
En önemlisi gelininizin ve damadınızın ailesi ile görüşmesinden rahatsız olmamalı, bu rahatsızlığınızı ima ile de olsa belli etmemelisiniz.
