Bulgur hazırlanmakta Harman zamanının son işlemlerinden birisi de “hedik kaynatmak”tır. Yani bulgur hazırlamak...
Şehir yerinde yetişen genç kızlar, hanımlar bilmez bu işi. Bulguru marketlerden poşetlenmiş alır, pilavını yapıverirler. Ne bilsinler bulgur nasıl bulgur olmakta.. Anlatalım:
Tarlalardan kaldırılan hasat daha sonra saman, buğday ve çöpü birbirinden ayırsın diye patos denilen makinaya atılır.. Çıkan saman hayvan yemi olarak kullanılır. Buğday ise farklı maksatlarla tasnif olur. İyisi ve irisi seçilerek tohumluk olarak ayrılır. Kalanın bir kısmı ev halkının ihtiyacı olan un ve bulgur için ayrılır, ötesi satılır.
Buğday bulgur olabilmek için çeşitli aşamalardan geçer. Halk arasında “hedik kaynatma” olarak geçen bu iş sonbahar mevsiminde olur.
Özellikle hasadın bittiği Eylül başında. Harman sonu çıkarılan buğday suyun bol olduğu ve akımın iyi olduğu bir derede yıkanır. Yıkanan buğday harmanlarda veya dere kenarlarında kurulan büyük bakır kazanlarda kaynatılır.
Yenebilecek duruma gelecek kadar kaynatılan buğdaya artık “hedik” denir. Genellikle hedik sermek için geniş damlar veya düz alanlar kullanılır. Hedik, büyük kilimler veya kıl çadırların üzerine serilerek kurutulur. Hasadı bereketli olan evler on iki on üç kazan hedik kaynatırlar.
Kuruyan “hedik” artık “bulgur” olmuştur. Kabuğundan ayrılması gerekir. Damlarda taştan yapılmış “soku”ların içerisinde tokmakla bu bulgur dövülür. Bulgur sokuda dövülmeden önce tekrar ıslatılır. Sebeb bulgurun dövülürken ezilmesini önlemek ve sokudan dışarıya sıçramasını engellemek.. Dövülen bulgurun kabuğu tamamen ayrılır. Daha sonra sokudan çıkarılan bu bulgur bir kere daha serilerek kurutulur. Kuruyan bulgur rüzgârlı bir havada savrularak kepeğinden ayrılır. Savrulduktan sonra da eleklerde elenerek çöplerden arındırılır. Elenen bu bulgur daha sonra değirmene götürülerek tamamen yenecek şekilde bulgur yapılır. Çıkan bu bulgur üç şekilde olmaktadır. Bunun en ufağına; unsu şekilde olanına “pıtpıtı” denir. Pıtpıtının bir boy büyüğüne “düğür”, düğürün de bir boy büyüğüne “bulgur” denir.
Haa... sokuda dövme işi eskiden analarımızın işi idi. Gayrı kadınlar soku dövmekten halas oldu.. Eskinin taş değirmenleri de yerini modern değirmenlere bıraktı. Artık kaynatılıp kurutulan bulgur doğrudan değirmene götürülerek, kabuğundan ayrılıyor ve düğürü ile çıkıp geliyor.. Değirmen hassas olduğu için pıtpıtı çıkmıyor. İstenilen miktarda düğürü ile birlikte bulgur çıkarıyor...
