Gün ve ay isimleri nereden geliyor?

Frenk, Arabî ve İbrânî takvimleri incelendiğinde, Türkçe’de kullandığımız gün ve ay isimleriyle aynı veya benzer olduğunu görürüz. Mayıs ayının karşılığının İngilizce’de “May” olması gibi. Bu hal toplumlar ve kültürler arasındaki münâsebetin ne denli geliştiğini gösteriyor.

GÜN İSİMLERİ NEREDEN GELİYOR?

Günümüzde kullandığımız gün isimlerinin kökeni ve mânâsı şöyledir:

Cuma: Arapça (toplama, toplanmak)
Cumartesi: Arapça (ertesi – Türkçe)
Pazar: Farsça (ba: yemek, zar: yer)
Pazartesi: Farsça (ertesi – Türkçe)
Salı: İbrânîce (üçüncü)
Çarşamba: Farsça (cehar şenbe: dördüncü gün)
Perşembe: Farsça (penç şenbe: beşinci gün)

AY İSİMLERİ NEREDEN GELİYOR?

Hicrî takvimdeki Arabî ay isimlerinin bugün hiçbirini kullanmamamıza rağmen yine de Şubat, Nisan, Haziran, Temmuz ve Eylül’ün kökeni, Arapça ve Süryânîce’dir. Kasım ayı ise Arapça kökenlidir.

Ayrıca Şubat, Nisan, Temmuz ve Eylül ayları hemen hemen aynı telaffuzla İbrânî takviminde de yer alıyor. Ay isimlerinin kökeni ve mânâsı ise şöyledir:

Ocak: Türkçe (Evlerde ateş yakılan yer)
Şubat: Süryânîce
Mart: Latince (Maritus – Mars’tan mitolojik isim)
Nisan: Süryânîce
Mayıs: Latince (Tanrıça Maria’nın ayı)
Haziran: Süryânîce
Temmuz: Arapça/Süryânîce
Ağustos: Latince (Roma İmparatoru Augustus’un adı)
Eylül: Süryânîce
Ekim: Türkçe (Toprağı ekmekten)
Kasım: Arapça (Bölen)
Aralık: Türkçe (İki şey arasında kalan mesâfe)

AVRUPA’DA KULLANILAN TAKVİMLER

İngilizce ve diğer Frenk dillerindeki ay isimleri tamamen Latince’den alınmıştır.

Januarius (Janus’a ithafen): January
Februarius (Februa’ya ithafen): February
Martius (Mars’a ithafen): March
Aprilis (Aphrodite’e ithafen): April
Maius (Maia’ya ithafen): May
Junius (Juno’ya ithafen): June
Julius (Julius Caesar’a ithafen): July
Augustus (Augustus Caesar’a ithafen): August
September (Yedinci ay): September
October (Sekizinci ay): October
November (Dokuzuncu ay): November
December (Onuncu ay): December

İBRÂNÎ TAKVİMİ

İbrânî takvimindeki ay isimleri ve Levant bölgesi olarak adlandırılan ve Filistin, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak’ı kapsayan bölgede kullanılan ve kısmen İbrânîce’den etkilenmiş olan ay isimleri de aşağıdaki gibidir (İbrânî takvimi, Nisan’da başlar ancak aşağıdaki listede Tevet [Ocak] ayıyla başlatılmıştır).

İbrânîce/Levant bölgesi

Tevet: Kanun-essani
Sebat: Şubat
Adar: Adar
Nisan: Nisan
İyar: Ayyar
Sivan: Haziyran
Tammuz: Tammuz
Av: Ab
Elül: Aylül
Tişri: Tısrin-ül evvel
Marheşvan: Tısrin-essani
Kislev: Kanun-ül evvel

Yazar:Murat KARADENİZ

TÜRK TAKVİMLERİ

Türklerin tarih boyunca kullandığı takvimler şunlardır:

1- 12 hayvanlı Türk takvimi
2- Celâlî Takvim
3- Rûmî Takvim
4- Hicrî Takvim
5- Mîlâdî Takvim

12 HAYVANLI TÜRK TAKVİMİ

12 Hayvanlı Türk takvimi, Türklerin kullandığı ilk takvimdir. Türkler de zamanı belirlemek için kendilerine has, 12 hayvanlı bir takvim geliştirmişlerdir. Burada her sene –toplam 12- bir hayvan adı verilmiş (Sıçan, sığır, pars, tavşan, ejderha, yılan, at, koyun, maymun, tavuk, köpek, domuz) ve her 12 senelik devir için “müçe, müçö, müşel, müçöl” terimleri kullanılmıştır. Sene sayımına Türkmenler’de “yıl övürmek” (yıl çevirmek); Kazak ve Kırgızlar’da “jıl qayıruw”, “cıl sürüü” denilir.

TAKVİM NEDİR?

1. Zamânı sene, ay ve günlere ayıran sistem: “Arabî takvim.” “Rûmî takvim.” “Efrencî takvim.” 
2. Bir senenin aylarını, günlerini, güneşin doğuş, batış saatlerini, dakîkalarını, sayılı günleri ve o seneye âit mühim hususları gösteren kitapçık. (Kaynak: Kubbealtı Lugatı)