Emeklilikle ilgili sorularınız gazetemiz tarafından cevap bulmaya devam ediyor.
Daha önce üç temel sosyal güvenlik kurumu ve beş temel sosyal güvenlik kanunu bulunmakta idi. Gerek sosyal güvenlik kurumlarının ve gerek kanunlarının çok sayıda olması nedeniyle sigortalıların emeklilik şartları da farklılık göstermekte idi. Geçmişteki bu düzenlemeler nedeniyle günümüzde emekli olacak kişiler için gerekli olan prim gün sayısı ve emeklilik yaşı farklılık gösteriyor.
Sigortalıların emeklilik şartları ilk defa sigortalı oldukları tarihe tespit ediliyor. İlk defa 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlar daha erken ve daha az primle SSK emeklisi olabiliyor.
İlk defa 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olup sigorta başlangıcı 24.11.1980 öncesi olan erkeklerle sigorta başlangıcı 24.5.1985 öncesi olan kadınlar SSK şartlarına göre 5000 günle emekli olabiliyor. Bu tarihlerden sonra sigorta olan erkekler her 1,5 yıl için kadınlar ise her 1 yıl için 75 gün daha fazla prim ödemek suretiyle emeklilik hakkına sahip olur. Ancak 75’er günlük prim artışında üst limit 5975 gün ile sınırlı. Dolayısıyla ilk defa 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlar sigorta başlangıcına göre 5000 ile 5975 gün arası prim ödemeleri halinde emekli gerekli yaşı da tamamlamaları halinde emekli olabilir.
Emekli olmak için aranan yaşı tamamlamasına rağmen prim gün sayısı eksiği bulunanlar yani primi 5000 günden/5975 günden az olanlar daha açık bir ifade ile ileri yaştaki sigortalılar için ikinci bir emeklilik seçeneği var. İlk defa 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlar 3600 günle de emekli olabiliyor.
Bu şartlardan emekli olanlar için aranan emeklilik yaşı ise kadınlar için 50 ile 58 erkekler için ise 55 ile 60 yaş arasında değişiyor. Ancak ilk defa 8 Eylül 1976 tarihinden önce sigortalı olan erkekler 3600 gün primle 55 yaşını tamamlayınca emekli olabiliyor. İlk defa 8 Eylül 1981 tarihinden önce sigortalı olan kadınlar ise 3600 gün prim ödemek koşuluyla 50 yaşında emekliliğe hak kazanıyor. Yani yaşı artıran yasadan etkilenmemiş oluyorlar.
Sigortalılık başlangıcı bu tarihlerden sonra ise erkekler için 55 olan emeklilik yaşı 60’a kadınlar için 50 olan emeklilik yaşı ise 58’e kadar uzanabiliyor. Bu kapsamdan emeklilikte, emeklilik yaşı üç unsurun tamamlandığı tarih dikkate alınarak tespit ediliyor. İleri yaştakilerin emeklilik yaşını tayin eden üç unsur ise 15 yıl sigortalılık süresinin (ilk defa sigortalı olunan tarihten 15 sene sonrası) 3600 gün prim ödemesinin ve erkek ise 55 kadın ise 50 yaş şartının her üçünün tamamlandığı tarih aralığına karşılık gelen yaş oluyor. Okurlarımız tablo yardımıyla 3600 gün üzerinden emeklilik yaşını kendileri tespit edebilir.
STAJ SİGORTASI OLAN DOĞUM BORÇLANABİLİR
SORU: 1988 yılında lisede staj yaparken sigortam başlatıldı. Daha sonra 15 Şubat 2000 tarihinde ilk defa sigortalı olarak prim ödemem başladı. Liseden sonra evlendim ve 1994 yılında ve 1998 yılında iki doğum yaptım. Doğum borçlanması yapabilir miyim ve ne zaman emekli olabilirim. (Feray K. )
CEVAP: Doğum öncesinde işçi sigortanız olmasa bile staj sigortanız bulunduğundan her doğum için 720 gün olmak üzere iki doğum karşılığı toplamda 1440 gün doğum borçlanması hakkınız bulunuyor. Doğum borçlanması ödemeniz yapılması halinde emekliliğe esas sigorta başlangıcı prim ödenen 15 Şubat 2000 tarihinden dört sene öne gelecektir. Bu durumda 15 Şubat 1996 sigorta başlangıcıyla, 5825 gün prim ödenmesi koşuluyla da 52 yaşında emekli olmanız mümkün olacaktır.
ANNE- BABA İÇİN ÖLÜM AYLIĞI ŞARTLARI DEĞİŞTİ
SORU: Benim kızım 2002 yılında vefat etmişti. Kızımdan dolayı ölüm aylığı başvuruma sonuç alamadım. Kızımın evli olduğu ve bana bakmadığı gerekçesiyle ölüm maaşı alamadım. Şu an muhtaç durumdayım. Kızımdan aylık alabilir miyim? Seher B.
CEVAP: Size ölen kızınızdan dolayı aylık bağlanmadığına göre ölen kızınız SSK sigortalısı olduğu anlaşılıyor. 4 Aralık 2017 yılında bir mevzuat değişikliği oldu. Bu değişiklik sonrası üç şartın gerçekleşmesi halinde size ölen kızınızdan aylık bağlanması mümkün olacak. Bu şartların ilki sizin bir emekli maaşınızın bulunmamasıdır. İkinci şart sizin gelirinizin net asgari ücretin altında olması yani toplamda 1.450 TL tutardan fazla gelirinizin olmaması. Üçüncü olarak ölen kızınızdan dolayı damadınız veya torunlarınız aylık alıyorsa artan bir hissenin de bulunması gerekiyor. Ancak yaşınız 65’den fazla ise ilk iki şart sağlanmışsa yine size aylık bağlanacaktır. Bunun için SGK’ya ölüm aylığı bağlanması için dilekçe vermeniz gerekiyor.
