Üzerinden yürüyenler fark etmiyor! Kayaların altında 48 milyar ton buz saklı

Dağlarda yürürken ayakların altındaki gevşek taş ve kaya parçaları ilk bakışta kuru bir yamaç gibi görünebilir. Ancak bazı bölgelerde bu sert yüzeyin altında onlarca metre kalınlığında buz saklanıyor. Kaya buzulu olarak bilinen bu oluşumlar, hem su kaynakları hem de iklim değişikliğiyle artan riskler açısından yeniden mercek altına alındı.

Kaya buzulları, klasik beyaz buzullar gibi açıkta parlayan geniş buz alanları değil. Bu oluşumlarda buz, taş, moloz ve kaya parçalarının altında gizleniyor.

Bu yüzden birçok kişi, yürüdüğü zeminin altında büyük bir buz kütlesi olduğunu fark etmiyor. Araştırmacılar, bazı kaya buzullarında yüzeyin altında yaklaşık 36 metreye ulaşan buz tabakaları bulunabildiğini belirtiyor.

Yeni çalışmada, dünya genelinde belgelenmiş 51 binden fazla kaya buzulu olduğu ortaya çıkarıldı. Bunların 10 binden fazlası ABD’de bulunuyor.

Kaya örtüsü; altındaki buzu güneşten ve yüzey ısısından koruyor. Bu doğal yalıtım sayesinde buz kütleleri dağlık bölgelerde uzun süre varlığını sürdürebiliyor.

Araştırma ekibi, ölçüm yöntemi için ABD’nin Utah eyaletindeki Timpanogos Buzulu’nu inceledi. Mount Timpanogos’un eteklerindeki bu kaya buzulu, çalışmanın ana test alanı oldu.

Ekip, bölgenin farklı noktalarında 232 ölçüm yaptı. Böylece buzun kalınlığı, şekli ve iç yapısı üç boyutlu olarak modellenebildi.

Klasik buzullarda yer altını görüntülemek için radar kullanılabiliyor. Ancak kaya buzullarında taş ve moloz tabakası radyo dalgalarını dağıttığı için bu yöntem net sonuç vermiyor.

Bu nedenle araştırmacılar gravimetre kullandı. Bu cihaz, yer altındaki kütle farklarını ölçerek kayanın ve buzun ayrımını yapmaya yardımcı oluyor. Kaya daha yoğun, buz ise daha düşük yoğunlukta olduğu için ölçümlerdeki küçük değişimler, gizli buz kütlesinin haritasını çıkarmayı sağladı.

Modellemeye göre Timpanogos Kaya Buzulu’nun hacim olarak yaklaşık yüzde 83’ü buzdan, yüzde 17’si ise kaya ve molozdan oluşuyor.

Buzun ortalama kalınlığı 18,8 metre olarak hesaplandı. Toplam buz hacmi ise yaklaşık 1,5 milyon metreküp çıktı. Bu miktar, Giza’daki Büyük Piramit’in hacmine ya da yaklaşık 600 olimpik yüzme havuzuna denk geliyor.

Araştırmacıların hesabına göre yalnızca Timpanogos Buzulu’nun altında yaklaşık 1,4 milyon ton buz bulunuyor.

Bu sonuç, diğer kaya buzullarının yüzey alanlarından hareketle daha geniş hesaplamalar yapılmasının da önünü açtı.

Çalışmada geliştirilen yöntem, Utah genelindeki 836 kaya buzulu için de uygulandı. Buna göre eyaletteki kaya buzullarında yaklaşık 1 milyar ton buz bulunduğu hesaplandı. ABD’nin batısındaki toplam miktar yaklaşık 12 milyar tona çıkarken, dünya genelindeki kaya buzullarında saklanan buz miktarı yaklaşık 48 milyar ton olarak belirlendi.

Kaya buzulları yalnızca gizli su depoları olarak görülmüyor. Isınan iklim koşullarında bu yapılar dengesiz hale gelebiliyor. Buzun çözülmesi, kaya ve molozla kaplı yamaçlarda hareketlenmeye yol açabiliyor. Bu da aşağı bölgelerdeki yerleşimler, yollar ve altyapı için risk oluşturabiliyor.

Dağlık bölgelerdeki bu gizli buz kütleleri, yerel su döngüsü açısından da önem taşıyor. Kaya buzullarının içinde ne kadar su bulunduğunun daha net hesaplanması, kuraklık, ekosistemler ve afet riskleri için yapılacak değerlendirmelerde kullanılabiliyor. Araştırmacılar, üç boyutlu modelleme sayesinde bu oluşumların iç yapısının daha doğru anlaşılabileceğini belirtiyor.