Türk bilim insanlarından çığır açan gelişme! Kolon kanserinde umut ışığı

Karadeniz Teknik Üniversitesi'nde (KTÜ) Doç. Dr. Ceyda İçsel Yılmaz ve Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz'ın geliştirdiği yeni antikanser bileşikleri, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'ndeki Araştırmacılar Dr. Şeyma Aydınlık ve Dr. Arzu Ekiz tarafından gerçekleştirilen hücre kültürü ve hayvan deneylerindeki kolorektal kanser tedavisinde umut verici sonuçlar ortaya koydu. Yürütülen bilimsel araştırmada, kolorektal kanserde kullanılan mevcut kemoterapi ilaçlarından daha etkili ve daha düşük yan etki profiline sahip yeni bileşikler geliştirildi. Proje kapsamında 32 yeni molekül sentezlenirken, bunlardan özellikle 2 tanesinin yüksek antitumor etkisiyle öne çıktığı bildirildi.

Dünyada en sık görülen 3. kanser türü olan kolorektal kanserin, tüm kanser teşhislerinin yaklaşık yüzde 11'ini oluşturduğuna dikkat çekilen proje raporunda, 2022 yılında 2 milyon yakın yeni vaka ve 901 bin ölüm yaşandığı vurgulandı. Mevcut tedavilerde yaygın olarak kullanılan 5-fluorourasil ve oksaliplatin gibi kemoterapi ilaçlarının toksisite ve etkinlik sınırlılıklarını aşmak amacıyla KTÜ'lü araştırmacılar yeni nesil metal kompleksleri geliştirdi.

Araştırma kapsamında sentezlenen 32 bileşiğin kolorektal kanser hücreleri ve sağlıklı kolon hücreleri üzerinde karşılaştırmalı olarak test edildiği, 26 yeni bileşiğin mevcut ilaçlara kıyasla daha yüksek antikanser etki gösterdiği belirtildi. Özellikle seçici etki gösteren bazı bileşiklerin, kanser hücrelerini öldürürken sağlıklı hücrelere çok daha az zarar verdiği tespit edildi. Laboratuvar testlerinde öne çıkan 5 yeni bileşiğin hücre ölümü mekanizmaları detaylı şekilde incelendi. Bu bileşiklerin, 5-fluorourasil ve oksaliplatine göre kanser hücrelerinde ölümü çok daha hızlı başlattığı belirlendi. Çalışmanın hayvan deneyleri aşamasında ise 2 yeni bileşiğin tümör hacminde belirgin küçülme sağladığı, buna karşın toksisitesinin düşük olduğu kaydedildi.

Kanserin günümüzde ölümcül olan hastalıkların başında yer aldığını belirten Öğr. Üyesi Doç. Dr. Ceyda İçsel Yılmaz, ‘’Kolorektal kanser başlangıçta 60 yaş ve üzeri grupta karşımıza çıkarken, günümüzde 45 yaş ve altında da yaygın bir biçimde görülmeye başlandı. Ölüm riskinin yüksek olması ve kanserin daha küçük yaşlara inmiş olması oldukça ciddi bir problem'' dedi. Tedavi sürecine de değinen Yılmaz, ‘’Klinikte kullanılan 2 ilaç var. Biri 5-florourasil dediğimiz organik bazlı bir ilaç, diğeri de metal bazlı platin iyonları içeren oksaliplatin bir kanser ilacı. Günümüzde daha çok ikisi kombinasyon şeklinde kullanılıyor" ifadelerini kullandı.

Doç. Dr. Ceyda İçsel Yılmaz, çalışmalarının özgün olduğunu ve 32 adet yeni bileşik sentezlendiğini aktardı. Yılmaz, şöyle konuştu: ''Bileşiklerimizin en büyük avantajı da farklı kolorektal hücrelerine karşı seçicilik göstermesi. 5 tanesi için ileri çalışmalar yaptık. Hayvan deneyleri gerçekleştirdik. Yaklaşık 24 günün sonunda hayvanlardan tümörler çıkarıldı. Tümör boyutları karşılaştırıldı. 2 bileşiğimizden oldukça önemli sonuçlar elde ettik. 5-florourasil ve oksaplatin dediğimiz iki ilaca göre tümör boyutları yaklaşık yüzde 70-80 oranında küçüldü.''

Prof. Dr. Veysel Turan Yılmaz ise, "İki bileşiğimiz kanser anlamında epey umut verici. Çok önemli bir adım atmış olduk. Asıl serüven bundan sonrası. Biz şimdi bir tohum ektik. Bu tohumun fidesi çıktı. O fide büyüyecek onu koruyup kollayacağız" ifadelerini kullandı.