Hürmüz kapandı: Bir damla petrol geçişine izin yok!

Ülke , son iki gün içinde önemli deniz geçidinden geçmeye çalışan bazı petrol tankerlerini hedef aldığını, bunların yandığını ve en az birinin batırıldığını duyurdu. Bazı büyük petrol şirketleri ve küresel ticaret firmaları, ABD ve israil saldırılarının sürmesi ve Tahran’ın buna verdiği karşılık nedeniyle Hürmüz Boğazı üzerinden ham petrol ve yakıt sevkiyatlarını askıya aldığını aktarmıştı. Büyük ticaret platformlarından birinin üst düzey yöneticisi, “Gemilerimiz birkaç gün boyunca bulundukları yerde kalacak” dedi. Deniz tankerleri birliği Intertanko ise ABD donanmasının, Basra Körfezi’nin tamamını, Umman Körfezi’ni, Kuzey Arap Denizi’ni ve Hürmüz Boğazı’nı kapsayan operasyon bölgesinde seyrüsefer konusunda uyarıda bulunduğunu ve tarafsız ya da ticari gemilerin güvenliğinin garanti edilemeyeceğini bildirdiğini açıkladı.

Dar su yolu İran ile Arap Yarımadası’nı birbirinden ayırırken, Tahran geçidin büyük bölümü üzerinde kontrol sahibi bulunuyor. Hürmüz Boğazı, küresel ticaret ve enerji açısından hayati bir arter konumunda olup, dünya petrol ihracatının günlük yaklaşık yüzde 20–25’i — yani yaklaşık 20 milyon varil — ve sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının yüzde 35’i bu geçitten taşınıyor. Dünya deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatlarının yaklaşık üçte biri bu boğazdan geçiyor. Bu nedenle Hürmüz Boğazı, ham petrol taşımacılığının en kritik boğaz noktası olarak görülüyor. Boğazın savaş nedeniyle kapanması halinde Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore ve Singapur gibi ülkelerin ciddi şekilde etkilenmesi bekleniyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre boğazdan çıkan petrolün yüzde 80’i Asya’ya gidiyor.

Yaklaşık 50 kilometre genişliğe ve 60 metre su derinliğine sahip olan boğazdan günlük 20 ila 30 petrol tankeri geçebiliyor. Boğazın kapanması, Orta Doğu’daki petrol üreticisi ülkelerin Asya-Pasifik, Avrupa ve Kuzey Amerika başta olmak üzere ana pazarlarla bağlantısının kesilmesi anlamına geliyor. Sigorta piyasasında da şok etkisi başladı. Financial Times’a göre sigorta şirketleri, Körfez ve Hürmüz’de savaş riski teminatlarını iptal etmeye veya maliyetleri artırmaya hazırlanıyor. Bazı fiyatlamalarda ilk aşamada yaklaşık P artış görüldü. Daha önce Körfez’den geçen gemiler için sigorta maliyeti gemi değerinin yaklaşık %0,25’i seviyesindeydi. İngiltere’de Marsh şirketinin deniz savaş riskleri sigorta yetkilisi Dylan Mortimer’a göre bu oran yarıya kadar artabilir. Değeri 100 milyon dolar olan bir gemi için sigorta maliyeti sefer başına 250 bin dolardan 375 bin dolara çıkabilir.

Mortimer ayrıca israil limanlarına yanaşan gemiler için sigorta maliyetlerinin de P’ye kadar artabileceğini belirtti. Sigorta şirketlerinin en büyük endişesi İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma ihtimali ve İran’a bağlı unsurların gemilere el koyma riskidir. Mortimer, “İsrail ve ABD İran’ı vurmaya devam ederse, İran’ın bölgedeki deniz taşımacılığı üzerinde kontrolünü kullanmaya başlaması muhtemel” dedi. Gazete ayrıca, petrol ve tahıl gibi taşınan yükleri kapsayan savaş riski sigortalarının da iptal edilmeye hazırlanıldığını aktardı. Poliçelerin iptalinin ardından sigorta şirketlerinin tamamen çekilmek yerine daha yüksek fiyatlarla yeniden müzakereye gitmesi bekleniyor.

Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının yalnızca geçici bir arz krizi değil, “ekonomik savaş senaryosu” oluşturabilir. Bu durum petrol piyasalarının ötesinde küresel finans sistemi, sanayi tedarik zincirleri, döviz piyasaları ve türev ürünleri etkileyebilir. Tarihsel ve ekonomik modellere göre Hürmüz gibi deniz boğazları stratejik güç çarpanı niteliği taşıyor. Geçiş kapasitesi ile fiyat esnekliği arasındaki ilişki doğrusal değil, üstel; yani sınırlı bir arz kesintisi bile orantısız fiyat artışları yaratabiliyor. Boğazdan günlük 21–22 milyon varil petrol (küresel deniz petrol ticaretinin !–25’i) ve yılda 100 milyon tondan fazla LNG geçiyor. Boğazın en dar noktası yalnızca 21 deniz mili genişliğinde ve fiilî geçiş koridorları her yönde yaklaşık 2 deniz miliyle sınırlı; bu da enerji akışlarını küçük bir alanda yoğunlaştırarak askerî müdahaleye açık hale getiriyor.