Gözle görünmeyen ölümcül tehlike: Siyah buz yolları tuzağa çeviriyor

SİYAH BUZ NEDEN BU KADAR TEHLİKELİ? Siyah buz, lastiklerin yol ile temasını neredeyse tamamen ortadan kaldıran son derece kaygan bir yüzey oluşturuyor. Virginia Tech Ulaşım Enstitüsü’nden yol mühendisliği uzmanı Ernesto Urbaez’e göre, basit bir dönüş ya da trafik ışığında yavaşlama bile kontrolsüz kaymalara neden olabiliyor. Sorunun asıl tehlikeli yanı, siyah buzun genellikle yamalar halinde oluşması. Araç bir anda yüksek tutuşa sahip kuru asfalttan, sıfıra yakın tutuş sunan buzlu bir zemine geçebiliyor. Bu ani geçiş, sürücünün tepki vermesini zorlaştırıyor.

SİYAH BUZ NEDİR VE NASIL OLUŞUR? Siyah buz, koyu renkli asfalt üzerinde oluşan ince ve şeffaf bir buz tabakasıdır. Hava kabarcıkları içermediği için diğer buz türleri gibi mat görünmez; bu da onu fark etmeyi zorlaştırır. Bu nedenle “şeffaf buz” olarak da adlandırılır. En yaygın oluşum şekli, sıcaklığın donma noktasının etrafında gidip geldiği durumlarda görülür. Yağmur, eriyen kar ya da yoldaki nem gece sıcaklıkların düşmesiyle tekrar donar. Bu nedenle siyah buz genellikle gece saatlerinde ve sabahın erken zamanlarında ortaya çıkar. Güneş almayan yol kesimleri bu riski daha da artırır. Donan yağmur da siyah buz oluşumuna neden olabilir. Hava yağmur için yeterince sıcak olsa bile, zemin hâlâ donmuş olabilir. Ayrıca sis, pus gibi havadaki nemin soğuk asfalt üzerinde yoğunlaşıp donması da bu buzlanmayı tetikler. İlginç bir diğer etken ise araç egzozu: Kavşaklar veya araçların uzun süre rölantide çalıştığı alanlarda çıkan su buharı, soğuk zemine temas ettiğinde buzlanmaya yol açabilir.

HAVA SIFIRIN ÜZERİNDEYKEN SİYAH BUZ OLUR MU? Siyah buz genellikle aşırı soğuk havalarda değil, sıcaklığın sıfırın biraz altı ve üstü arasında dalgalandığı dönemlerde daha sık görülür. Muccilli’ye göre bu buzlanma için mutlaka sıvı bir kaynağa ihtiyaç vardır; bu yağmur, eriyen kar ya da sis damlacıkları olabilir. Bu nedenle araç göstergesi 0°C’nin üzerinde olsa bile, yol yüzeyi daha soğuksa siyah buz hâlâ risk oluşturabilir. Küresel iklim değişikliği de bu durumu karmaşık hale getiriyor. Bazı bölgelerde artan erime-donma döngüleri siyah buz riskini artırırken, bazı bölgelerde don olaylarının azalmasıyla bu risk düşebiliyor.

SİYAH BUZ EN SIK NERELERDE GÖRÜLÜR? Siyah buz çoğunlukla soğuk bölgelerle ilişkilendirilse de, gece sıcaklıklarının sıfırın altına düştüğü her yerde ortaya çıkabilir. Özellikle köprüler ve üst geçitler risklidir. Altlarından soğuk hava geçen bu yapılar, yol yüzeyinin daha hızlı donmasına neden olur. Alt geçitler ve ağaçlarla çevrili gölgeli yollar da güneş ışığı alamadığı için daha uzun süre buzlu kalabilir. Ayrıca çukur ve alçak bölgelerde biriken nem, siyah buz oluşumunu kolaylaştırır. Bu tehlike yalnızca sürücüler için geçerli değil. Kaldırımlar, merdivenler, apartman girişleri ve ahşap zeminler de yayalar için ciddi kayma riski taşır.

SİYAH BUZ NASIL FARK EDİLİR? Yollar ıslak görünüyor ve sıcaklık donma noktasına yakınsa, uzmanlar siyah buz ihtimalinin her zaman göz önünde bulundurulması gerektiğini söylüyor. Özellikle asfaltın çevresine göre daha parlak, cam gibi ya da farklı şekilde ışık yansıtan bölgeleri şüpheli kabul etmek gerekiyor. Ancak her zaman fark etmek mümkün olmayabilir. Bu yüzden en etkili önlem hız düşürmek, takip mesafesini artırmak ve dikkat dağıtıcı unsurlardan kaçınmak. Eğer araç kaymaya başlarsa panik yapılmaması hayati önem taşıyor. Urbaez’e göre frenlere sert basmak ya da direksiyonu ani şekilde kırmak, kontrol kaybını artırır. Bunun yerine direksiyon düz tutulmalı ve gazdan ayak çekilerek aracın doğal şekilde yavaşlaması sağlanmalı. ABS sistemi olan araçlarda frene sabit basmak, olmayanlarda ise freni nazikçe pompalamak en güvenli yöntemdir. Siyah buz genellikle kısa mesafeli yamalar halinde bulunduğu için, sakin kalındığında araç birkaç saniye içinde yeniden yol tutuşunu kazanabilir.