Çocuğa sürekli aferin diyenler dikkat: Uzmanlardan iletişim uyarısı geldi!

Çocuk yetiştirirken kullanılan dil çoğu zaman fark edilmeden alışkanlığa dönüşür. Gün içinde defalarca söylenen kısa övgüler, ebeveyn için destekleyici bir refleks gibi görünse de çocuk açısından yalnızca bir takdir ifadesi olarak kalmaz; davranışın neden yapıldığını, başarıyı nasıl anlamlandırdığını ve kendini nasıl değerlendirdiğini de şekillendirir. Bu nedenle çocuk psikolojisi alanında son yıllarda en çok tartışılan konulardan biri, çocukları övmenin gerekliliği değil, övgünün hangi biçimde verildiğinin gelişim üzerindeki etkisi.

SÜREKLİ ÖVGÜ MOTİVASYONU DEĞİŞTİREBİLİR Araştırmalar, sık tekrarlanan genel övgülerin çocukta beklenenin aksine iç motivasyonu zayıflatabildiğini ortaya koyuyor. Çocuk yaptığı şeyden keyif aldığı için değil, takdir görmek için davranmaya başlayabiliyor. Yani davranışın odağı öğrenmekten çok onay almak haline gelebiliyor.

Uzmanlar bu durumu “dış motivasyon döngüsü” olarak tanımlıyor. Çocuk zamanla kendi değerlendirmesini yapmak yerine, yaptığı şeyin değerini yetişkinin tepkisi üzerinden ölçmeye başlıyor.

SONUÇ ODAKLI ÖVGÜ KAYGIYI ARTIRABİLİR “Ne kadar akıllısın”, “Sen zaten çok yeteneklisin” gibi iyi niyetli görünen ifadeler, çocukta fark edilmeden baskı oluşturabiliyor. Çocuk bu mesajları, başarısız olduğunda değer kaybedeceği şeklinde yorumlayabiliyor. Bu da zor görevlerden kaçınma, risk almama ve hata yapmaktan çekinme davranışlarını beraberinde getirebiliyor.

AŞIRI ÖVGÜ REHBERLİĞİ ZAYIFLATABİLİR Psikologların “övgü enflasyonu” dediği noktada, çok sık kullanılan övgüler anlamını kaybediyor. Çocuk “aferin” kelimesini duyuyor ama neden aferin aldığını anlamıyor. Yani geri bildirim var, ancak yol göstericilik yok. Çocuğun gelişimi açısından belirleyici olan şey övgünün miktarı değil, içeriği oluyor.

YENİ YAKLAŞIM ÇABAYI GÖRMEK Güncel ebeveynlik modelleri, övgüyü kaldırmayı değil, yönünü değiştirmeyi öneriyor. Buna “süreç odaklı geri bildirim” adı veriliyor. Bu yaklaşımda çocuğun başarısından çok denemesi, çaba göstermesi, çözüm araması ve sabretmesi fark ediliyor.

Bu yöntem, çocuğun öğrenmeye karşı daha güçlü bir ilgi geliştirmesine yardımcı olurken hata karşısında daha dayanıklı olmasını da destekler. Kendi çabasının sonuç doğurduğunu fark eden çocuk, zamanla dış onaya değil emeğine güvenmeye başlar ve bu da daha kalıcı bir özgüvenin oluşmasına katkı sağlar. Böylece çocuk “Ben başarılıyım” yargısına tutunmak yerine, “Uğraştığımda öğrenebilirim” düşüncesiyle hareket etmeyi öğrenir.

AFERİN YERİNE NASIL KONUŞULMALI Uzmanlara göre küçük bir dil değişikliği çocukla kurulan iletişimde büyük fark yaratabiliyor. Sık kullanılan “Aferin”, “Süpersin” ya da “Harikasın” gibi genel övgüler yerine, çocuğun ne yaptığına ve nasıl çaba gösterdiğine dikkat çeken ifadeler tercih edilmesi öneriliyor.

Örneğin, “Bunu yaparken gerçekten uğraştın”, “Zorlandığını gördüm ama devam ettin”, “Kendi çözümünü bulman önemliydi” ya da “Sabırlı davranman işe yaradı” gibi cümleler çocuğun davranışını tarif ederek süreci görünür hale getiriyor.

Bu yaklaşımda amaç çocuğu değerlendirmek değil, yaptığı çabayı fark ettiğini hissettirmek. Çocuk gelişiminde belirleyici olan şey ne kadar övdüğümüz değil, çocuğun emeğini gerçekten görüp görmediğimiz. Çünkü çocuklar alkışla değil, anlaşıldıklarını hissettiklerinde güçlenir./ kaynak: ensonhaber