Büyük soru işaretleri var! Enerjide umutlar SMR’lere bağlı

Batı dünyasında nükleer enerji, uzun süren bir durgunluğun ardından yeniden gündemde.

Bu dönüşün merkezinde ise “küçük modüler reaktörler (SMR)” bulunuyor. Daha düşük kurulum maliyeti, seri üretim avantajı ve kesintisiz enerji vaadiyle öne çıkan SMR’ler, ABD başta olmak üzere birçok ülkede temiz enerji geçişinin temel taşı olarak görülüyor.

Ancak uzmanlara göre tablo göründüğü kadar parlak değil. Ekonomik fizibilite, yakıt tedariki, atık yönetimi ve güvenlik konularındaki belirsizlikler, bu teknolojinin geleceğini gölgelemeye devam ediyor.

SMR projelerinin en dikkat çekici örneklerinden biri Michigan’daki Palisades Nükleer Santrali. Tesisin yeniden devreye alınmasını planlayan Holtec, mevcut 800 megavatlık reaktöre ek olarak iki adet 300 megavatlık SMR kurmayı hedefliyor. Şirket, lisans süreçlerinin 2029’a kadar tamamlanmasını ve SMR’lerin 2031’de elektrik üretimine başlamasını planlıyor. Holtec’in ortağı Hyundai Engineering & Construction, 2030’lu yıllarda Kuzey Amerika genelinde bir SMR filosu kurmayı amaçlıyor.

Diğer yandan Kairos Power, farklı bir teknolojiyle erimiş tuz soğutmalı reaktör tasarımı üzerinde çalışıyor. Tennessee’de inşaatına başlanan gösterim reaktörünün 2030’a kadar ticari ölçekte elektrik üretmesi bekleniyor. Kairos, Google ile 500 megavatlık SMR filosu kurmak üzere anlaşma imzaladı. Bu kapasite yaklaşık 300 bin haneye elektrik sağlayabilecek düzeyde.

SMR yarışına büyük teknoloji şirketleri de dahil olmuş durumda. Amazon, gaz soğutmalı reaktörler geliştiren X-Energy’ye yatırım yaptı ve Washington eyaletinde 12’ye kadar SMR kurulması planlanıyor. Meta (Facebook) ise Oklo isimli SMR girişimiyle anlaşarak Ohio’da veri merkezlerine güç sağlayacak enerji kampüsü projesine finansman desteği sağladı. Oklo, projenin milyar dolarlık bir altyapı yatırımı olacağını duyurdu. Kamu tarafında da destek güçlü. ABD Enerji Bakanlığı, SMR çalışmalarına 800 milyon dolarlık teşvik paketi ayırdı. Trump yönetimi döneminde başlayan “ileri nükleer teknolojiler” stratejisi, bu dönemde de sürdürülüyor.

Uzmanlara göre tüm bu yatırımlar, ekonomik gerçeklerle sınanmak zorunda. Union of Concerned Scientists’ten Edwin Lyman, SMR’lerin kurulumu klasik nükleer santrallere göre daha ucuz olsa da üretilen elektriğin maliyetinin güneş, rüzgar ve doğalgazdan daha yüksek olduğunu belirtiyor. Ayrıca, SMR’lerin çoğu HALEU (yüksek saflıkta düşük zenginleştirilmiş uranyum) adlı özel yakıta ihtiyaç duyuyor. Bu yakıtın küresel arzı sınırlı ve uzun süre Rusya’nın tedarik zinciri kontrolü altında kaldı. Stanford Üniversitesi’nin 2022 tarihli araştırması ise bazı SMR tasarımlarının daha düşük verim nedeniyle beklenenden fazla nükleer atık üretebileceğini ortaya koydu.

Trump yönetiminin lisans süreçlerini hızlandırma girişimleri, bazı çevreler tarafından “denetimden taviz verilmesi riski” olarak değerlendiriliyor. Enerji Bakanlığı ise bu iddiaları reddederek, “güvenlik standartlarından asla ödün verilmeyeceğini” savunuyor. DÜNYADA SADECE 3 AKTİF SMR VAR Bugün itibarıyla dünya genelinde yalnızca üç aktif SMR bulunuyor: Biri, Sibirya açıklarındaki Rus yüzer platformda, İkisi ise Çin’de faaliyet gösteriyor. ABD’de henüz faaliyete geçmiş ticari bir SMR yok. Nükleer Düzenleme Komisyonu şimdiye kadar yalnızca NuScale Power’ın tasarımına lisans verdi, ancak Idaho’daki proje artan maliyetler nedeniyle 2023’te iptal edildi.

Bugün SMR’ler enerji tartışmalarının merkezinde. Bir kesime göre bu reaktörler, pahalı ve riskli bir dikkat dağıtıcı unsurdan ibaret. Temiz enerjiye acil ihtiyaç duyulan bir dönemde, SMR’lerin ticari ölçekte hazır hale gelmesi kısa vadede mümkün görünmüyor. Ancak diğer kesim, her yeni teknolojinin başlangıçta pahalı olduğunu, üretim ölçeği büyüdükçe maliyetlerin düşeceğini savunuyor. SMR’lerin, veri merkezlerinin şebeke yükünü azaltabileceği, uzak bölgelerde dizel jeneratörlerin yerini alabileceği veya sanayi tesislerinde ısı üretimi için kullanılabileceği öngörülüyor.

Küçük modüler reaktörler, geleceğin enerji denkleminde önemli bir yer edinme potansiyeline sahip. Ancak yüksek maliyetler, yakıt erişimi, güvenlik ve atık yönetimi konularında net çözümler üretilmedikçe bu potansiyel sınırlı kalacak. SMR’lerin vaat ettiği düşük maliyet, kısa inşaat süresi ve esnek üretim hedefleri kanıtlanamazsa, nükleer enerji sektörü yeni bir durgunluk dönemine girebilir. Haber Kaynağı: CNN