Bilim dünyasına yeni bitki türü kazandırıldı! Taze nohut kokusu araştırmacıların dikkatini çekti

Sakarya Üniversitesi Botanik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mehmet Sağıroğlu ve Kastamonu Üniversitesi (KÜ) Botanik Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Bani, geçen yıl TÜBİTAK destekli "Türkiye'deki Stenotaenia Boiss (Apiaceae) Cinsine Ait Farklı Popülasyonlardaki Bitkilerin Morfolojik, Mikromorfolojik ve Anatomik Özelliklerinin Tespiti Projesi" kapsamında arazi çalışmaları sırasında taze nohut gibi kokan bitki buldu.

Bunun yeni bir tür olabileceğini değerlendiren, bitkinin hem çiçekli hem de meyveli örneklerini toplayan araştırmacılar, Gazi Üniversitesi Ekoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hayri Duman ve KÜ doktora öğrencisi Mardiya Sabdani ile çalışmalarını sürdürdü. Akademisyenler tarafından yürütülen ayrıntılı morfolojik ve filogenetik incelemeler neticesinde, bitkinin bilim dünyası için yeni bir tür olduğu ortaya konuldu. Elde edilen veriler, TÜBİTAK'ın "Turkish Journal of Botany" dergisinde yayımlandı. Dünya bilim literatürüne "Heracleum papilionaceum" olarak giren bitkinin Türkçe ismi ise "Bolu öğrek otu" olarak belirlendi.

Doç. Dr. Mehmet Sağıroğlu, Elmacık Dağı'nda arazi çalışması sırasında bulunduğu ortamın ve görünüşünün farklı olması dolayısıyla bitkiyi keşfettiğini söyledi. Yakından yaptıkları incelemede bitkinin farklı bir özelliğini fark ettiklerini belirten Sağıroğlu, "Taze nohut kokusuna benzer kokuya sahip olması bitkinin dikkatimizi çeken özelliklerinden biriydi. Bu yönüyle bitkinin hem çiçekli hem de meyveli örneklerini topladık. Üzerinde araştırmalar yaptıktan sonra bitkinin bilim dünyası için yeni bir tür olduğunu ispatladık." dedi. Sağıroğlu, çalışmalar sonucu hazırladıkları makalenin, saygınlığı ve etkinliği yüksek bilimsel dergide yayımlandığını dile getirerek, bitki üzerinde çalışmalarının devam ettiğini, bu kapsamda antimikrobiyal, antibakteriyel ve antiinflamatuvar sonuçlarına yakında ulaşacaklarını kaydetti.

Keşfedilen bitkinin, Türkiye'de "Apiaceae" (maydanozgiller) familyası içerisinde yer alan "Heracleum" (öğrek otu veya tavşancıl otu) cinsine ait olduğunu belirten Sağıroğlu, şöyle devam etti: "Öğrek otu diye bilindiğinden, topladığımız yer de Bolu il sınırları içerisinde kaldığı için bitkiyi Türkçesi 'Bolu öğrek otu', Latincesi de 'Heracleum papilionaceum' adıyla adlandırdık. Öğrek otu cinsi, Türkiye'de özellikle taze yaprakları Karadeniz Bölgesi'nde haşlanıyor ve yeniyor. Mide ağrıları için kullanılıyor. Diğer yörelerde de bitkilerin özütleri çıkarılıyor, sindirim sistemini rahatlatmada kullanılıyor ayrıca bitkinin taze hali hayvan yemi olarak da kullanılmakta. Türkiye'de öğrek otu cinsine ait yaklaşık 20 civarında tür, dünyada da ortalama 99-100 civarında tür var."

Sağıroğlu, morfolojik (şekilsel yapı) ve filogenetik (gelişim süreçleri) çalışmalar gerçekleştirdiklerini anlatarak, "Dikkatimizi çeken bitkinin etrafa taze nohuta benzer koku yaymasıydı. Nohutla bitkinin olduğu familya aynı familyadan değil, bu ilginç. Nohut fasulyegillerden, tespit ettiğimiz bitki ise maydanozgillerden. İkisinin benzer kokular yayması son derece ilginç geldi. Arazide gördüğümüzde o açıdan üzerine gittik ve gerçekten de farklı bitki olduğunu tespit ettik." ifadelerini kullandı.

Hangi bitkinin insanoğlunun yararına ne zaman ve ne şekilde kullanılacağının bilinemeyeceğinden bahseden Sağıroğlu, "O açıdan bu tarz yeni türlerin tespit edilip ortaya konulması son derece önemli. Gelecek nesillerimizi de bir bakıma garanti altına almış oluyoruz. Bu tarz canlı türlerinin ve bitkilerin, ortaya çıkarılması gerekiyor. Bu da bizim gen kaynaklarımız açısından ülkenin ne kadar zengin yapıya sahip olduğunun göstergesidir." diye konuştu.