I. ve II. Mahmud dönemlerinden kalan, Üsküdar Kandilli’de Vaniköy Caddesi’nde bulunan Vaniköy Camii İstanbul Boğazı’nın sembollerinden biriydi. “Yanan sadece dört duvar değil, bir tarih aslında” diyen Tarihçi Prof. Tufan Gündüz, hiçbir restorasyonun aslına uymasa da bir an önce yapılmasının önemini vurguladı.
Çıkan yangın sonucu kullanılamaz hale gelen Vaniköy Camii, 1660’lı yıllardan bugüne ayaktaydı. Üsküdar Kandilli’de Vaniköy Caddesi’nde bulunan, Osmanlı döneminden kalan tarihi cami, yıllar içinde İstanbul Boğazı’nın sembollerinden biri haline gelmişti. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatları doğrultusunda, aslına uygun olarak yeniden yapılacak olan cami, çeşitli kaynaklardan derlenen bilgilere göre, doğum tarihi bilinmeyen ancak 1685’te vefat eden Vani Mehmed Efendi tarafından kimi kaynaklara göre 1665, kimine göre 1670 yılında inşa edildi.
Kendisinden sonra gelen pek çok ilim ve fikir adamını düşünceleriyle etkileyen Vani Mehmed Efendi, IV. Mehmed tarafından kendisine verilen bölgeye küçük bir medrese, 17 yalı ve bir çeşme yaptırdıktan sonra bölgenin adı da “Vaniköy”e dönüştü. Boğaz gezisine çıktığı zamanlarda Vaniköy Camii’ni ziyaret eden I. Mahmud, 1752-1753’te caminin onarımını yaptırdı, ardından camiye hünkar mahfili ilave edildi. Cami II. Mahmud (1808-1839) döneminde bir kez daha onarımdan geçti.
Camiye ilişkin açıklamada bulunan tarih profesörü, araştırmacı yazar Tufan Gündüz, Vani Mehmed Efendi’nin padişah hocalığı yaptığını belirterek şu bilgileri verdi:
“Huzur dersleri ve vaazları ilgiyle takip ediliyor. Padişah IV. Mehmed, Üsküdar’daki Papaz Korusu semtini Vani Mehmed Efendi’ye bağışlayınca o da buraya maalesef yangınla tahrip olan cami ile beraber bazı hayratlar inşa ettiriyor. Zamanla semtin adı Vaniköy, koruluk da Vaniköy Koruluğu diye anılıyor ve günümüze kadar da öylece geliyor. Yanan sadece dört duvar değil, bir tarih aslında. Hiçbir restorasyon aslına uymaz ama yine de ümit edelim restorasyonu kısa zamanda yapılsın.”
İstanbul Boğazı’nın hemen kenarındaki Vani Mehmet Efendi Camii, tek minareli ve tek şerefeliydi. Geniş dikdörtgen planlı cami, kagir duvarlı, ahşap tavan örtülü ve sıvalı minaresiyle dikkati çekiyordu.
İBB: Yangın elektrik tesisatından çıkmış
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) İtfaiyesi, yaptığı incelemeler sonucunda hazırladığı raporda, Üsküdar’daki tarihi Vaniköy Camii’nde çıkan yangının elektrik tesisat kablolarında oluşan elektriksel ısınmadan kaynaklandığını bildirdi.
