Patoloji testi nasıl yapılır ve sonuçları ne zaman çıkar?
Patoloji, hastalıkların kesin tanısı, takibi ve tedaviye yanıtının değerlendirilmesi için doku ve hücrelerin incelenmesini sağlayan hayati bir tıp dalıdır.
Tıp dilinde hastalık bilimi anlamına gelen patoloji, vücut organlarında ve hücrelerde meydana gelen yapısal değişiklikleri detaylıca inceleyen uzmanlık alanıdır. Eski Yunanca’da "pathos" (hastalık) ve "logos" (bilgi) kelimelerinden türeyen bu bilim dalı, başta kanser olmak üzere, pek çok hastalığın kesin tanısının konulmasında, evrelemesinde, tedaviye ne kadar yanıt verdiğinin belirlenmesinde ve hatta organ nakli kararlarında merkezi bir rol oynar. Patolojik incelemeye genellikle kanser şüphesiyle başvurulsa da, Crohn hastalığı, ülseratif kolit, sedef hastalığı (Lupus, Vitiligo gibi deri hastalıkları) ve çeşitli enfeksiyöz hastalıklar gibi iyi huylu durumların adlandırılması için de gereklidir.
Patoloji uzmanları, 6 yıllık tıp eğitiminin ardından 4 yıllık ihtisas sürecini tamamlayarak patolog unvanını alır. Patologlar, hastalıklı organ veya dokuları hem çıplak gözle (makroskopik) hem de mikroskop altında (mikroskopik) inceleyerek hastalığa neden olan hücresel düzeydeki bozuklukları tespit eder.
Patolojik İnceleme Yöntemleri Nelerdir?
Patoloji laboratuvarında inceleme yapılabilmesi için hastalıklı alandan örnek alınması gerekir. Bu örnek alma yöntemleri genellikle üç ana başlıkta toplanır. İlki, tanı koymak amacıyla doku veya organlardan parça alınması işlemi olan "biyopsi"dir. Biyopsi, hastalıklı alanın tamamının çıkarılması (eksizyonel), bir kısmının alınması (insizyonel) veya kalın iğne ile örneklenmesi (tru-cut biyopsi) şeklinde yapılabilir. İkinci yöntem ise, genellikle kanser ameliyatlarında organın tamamının çıkarılması anlamına gelen "rezeksiyon"dur.
Özel durumlarda uygulanan bir diğer yöntem ise "Frozen" incelemedir. Genellikle cerrahi işlem sırasında, hastalıklı doku veya organ parçasının ameliyat devam ederken hızlı (yaklaşık 20-30 dakika) bir ön tanı için patoloji laboratuvarına gönderilmesidir. Frozen sonucu kötü huylu bir doku tespit edilirse, cerrah ameliyatı daha geniş kapsamlı hale getirir. Son olarak, "sitoloji" yöntemi, rahim ağzı (smear testi) veya tiroid gibi organlardan iğne yardımıyla alınan hücrelerin özel camlar üzerine yayılarak incelenmesidir. Şüpheli ölüm gibi durumlarda ölüm sebebini saptamak için yapılan incelemeye ise "otopsi" denir.
Patoloji Raporu Ne Zaman Çıkar ve Kesin Tanı Koyar mı?
Biyopsi veya rezeksiyon yoluyla laboratuvara gönderilen örnekler, patolog tarafından makroskopik ve mikroskopik olarak incelenir ve tüm bulgular toplanarak bir patoloji raporu düzenlenir. Bu rapor, hastanın kimlik bilgileri, örneğin alınma şekli ve patoloğun gözlemlerini içerir. Patoloji raporu, doğru yerden yeterli materyal alındığı ve tipik bulgular izlendiği takdirde çoğu hastalık için kesin tanı niteliği taşır.
Patoloji raporunun çıkış süresi, incelenen örneğin türüne göre değişmekle birlikte, hastaya önceden bildirilen bir süre mevcuttur. Ancak bazı durumlarda, hastalıklı dokunun kesin tanısının konulması için ek özel boyamalar, immünohistokimyasal testler veya genetik incelemeler gerekebilir. Bu ek incelemeler, raporun çıkış süresini uzatabilir. Laboratuvarlar, karışıklık olmaması için örnekleri teslim alınmasından rapor sürecine kadar yakın takip altında tutar.
