Türkiye'de emeklilik için mevcut yasalara göre üç şart gerekiyor. Prim, yıl ve yaş. 8 Eylül 1999 öncesi için SSK'da primler işe giriş tarihine göre 5000 ile 5975 gün arasında değişirken, bu tarihten sonra işe girenler için yıl şartı kalkıyor ancak prim şartı 7 bin güne çıkıyor. Bağ- Kur'da ise kadınlar için 7200 erkekler için 9 bin gün prim gerekiyor.

Bakıldığında emekli olabilmek için mutlaka istenen prim gün sayısını doldurmak lazım. Bu günlerde milyonlarca vatandaşın beklediği EYT düzenlemesi çıktığında da yine emeklilik için prim gün sayısı önem kazanacak. 8 Eylül 1999 öncesine dönüldüğünde bile SSK'da en az 5000 gün gerekecek.

BORÇLANMA İMKANI VAR Yeni Asır'dan Faruk Erdem'in yazısına göre; prim günlerini tamamlamak için yasalarımız değişik kesimlere borçlanma imkanları sunuyor. Bunlardan en çok bilinenleri ise doğum ve askerlik borçlanmaları... Borçlanma parasını ödeyerek toplu olarak prim satın alma anlamına geliyor.

Erkekler askerlikte geçen sürelerin parasını ödeyerek prim gün sayılarına ekleyebiliyor. Kadınlar da sigortadan sonraki 3 çocuğa kadar doğum borçlanması yapabiliyor. Her bir çocuk için 720 gün satın alınabiliyor.

Böylece üç çocuk için 2316 gün satın almak mümkün. Gurbetçiler ise yurtdışındaki günlerini satın alarak Türkiye'den emekli olabiliyor.

KAÇ LİRA ÖDEMEK GEREK Prim satın alma işleminde tutarlar yürürlükteki asgari ücrete göre belirleniyor. En düşük ödeme asgari ücretten hesaplanırken tavandan ödeme ise bunun 7.5 katı kadar oluyor.

Ödeme miktarları brüt ücretin yüzde 32'si olarak hesaplanıyor. Buna göre bu yılki hesaplar da mevcut asgari ücrete göre yapılıyor. Bugün 6471 lira olan brüt asgari ücrete göre en düşük aylık ödeme 2.070 TL olarak alınıyor.

Dolayısıyla askerlik ve doğum borçlanmasında bu rakam kullanılıyor. Örneğin 1 çocuk için en düşük borçlanma 49.680 TL olurken en düşük 18 aylık askerlik borçlanması ise 37.260 TL'yi buluyor. Tavandan ödemek isteyenler ise bunun 7,5 katını ödemek durumunda. Buna göre tavandan 18 aylık askerlik borçlanması 279 bin 450 TL olurken bir çocuk için tavandan doğum borçlanması 372 bin 600 TL'yi buluyor. Siz iki rakam arasında bir rakam da belirleyebiliyorsunuz.

Burada aralık ayı önem kazanıyor.EYT düzenlemesi de aralıkta açıklanacak, bu yönüyle önemli bir ay ancak hesaplı borçlanmak için de son ay olarak düşünülebilir.

KİMLER EYT KAPSAMINA GİRECEK? Sosyal Sigortalar Kanunu'na eklenen geçici düzenlemeyle 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olanların emekliliği hak etme koşulları değiştirildi. Emekliliğe hak kazanmak için sigortalılık süresi, prim gün sayısıyla beraber yaş koşulu geldi.

Öncesinde emeklilik için sigortalılık süresi, prim gün sayısındaki koşulların yerine gelmesi yetiyordu. Kadınlar 20, erkekler de 25 yıl sigortalılık süresi, 5000 gün koşulunu yerine getirdiğinde emekli oluyordu. 8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar EYT kapsamına giriyor

SİGORTA SÜRESİ BİTMEYENLER KAPSAMA GİRECEK Mİ? Prim günü, sigortalılık süresi dolup da yaşı bekleyenlere yönelik bir düzenleme olacak. Prim gün sayısını doldurduğu halde sigortalılık süresi tamamlanmayanların bu süreyi beklemesi gerekiyor. Düzenleme 8 Eylül 1999 öncesini kapsadığı için 8 Eylül 2024'e kadar bütün EYT'lilerin sigortalılık süresi tamamlanmış olacak. Prim eksiği olanlar da borçlanma yoluyla tamamlayabilir.

MEMURLAR EYT'Lİ OLDUĞU İÇİN EMEKLİ OLMAK ZORUNDA MI? İş Kanunu'na göre, emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini sonlandırma hakkı çalışanın inisiyatifinde bulunuyor.

İşverenin bir çalışanı zorla emekli etmesi söz konusu değil. Kamu kurum ve kuruluşlarında da emeklilik için yaş koşulu bulunuyor. Kamuda emeklilik için yaş haddi 65 olup, 15 hizmet yılını dolduranlar 61 yaş şartıyla emekli olabiliyor.

BU YOLLA EMEKLİ OLANLAR NE KADAR EMEKLİ AYLIĞI ALACAK? EYT düzenlemesi nasıl çıkarsa çıksın emekli aylığının miktarı kişiye özel olacak. Emekli aylığı hesaplanırken, 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası hizmetler için ayrı ayrı asgari aylık kuralları uygulanıyor. 2000 öncesindeki hizmetler için emekli aylığında alt sınır, en düşük prime esas kazancın yüzde 70'inden az olamıyor. 2000-2008 döneminde bu oran asgari ücretin yüzde 35'ine düşürüldü.

2008 sonrası dönem için asgari ücretin yüzde 35'i uygulanıyor. Bakmakla yükümlü olunan kişiler varsa aylıkları asgari ücretin yüzde 40'ından az olamıyor. EYT'liler başvuruda bulunduğunda bu üç dönem için ayrı ayrı "tam aylık" hesaplanacak.

Daha sonra her bir dönemdeki çalışma süresi toplam prim gününe bölünerek o dönem için "kısmi aylık" tutarı hesaplanıyor. Üç dönemin kısmı aylığı toplanarak emekli aylığı bağlanıyor.

ÜCRETSİZ İZNE ÇIKARILANLAR PRİM GÜNLERİNİ BORÇLANABİLİR Mİ? Salgınla mücadele döneminde Mart 2020'den itibaren kısa çalışma, nisandan itibaren de ücretsiz izin uygulamasına gidilmişti. Uygulama haziran ayı sonuna kadar sürmüştü. Kısa çalışmaya ayrılanlara kısa çalışma ödeneği, ücretsiz izne çıkartılanlara da nakdi ücret desteği verildi.

Kısa çalışma uygulaması, ücretsiz izne çıkartılanların bazıları prim günü eksik olduğu için ocakta uygulamaya girecek EYT düzenlemesinden daha geç yararlanmak durumunda kalabilir. Bu nedenle yaşanacak olası gecikmeyi önlemek için bu sürelere borçlanma imkânı verilmesi gerekiyor.

ÜÇ AY İÇİNDE BAŞVURMA KOŞULU OLACAK MI? EYT yasasının kapsamı, başvuru şartları, uygulanma şekli teknik çalışmalar sonrası netleşecek. Tarih, prim, yıl, tazminat, aylık bağlama işlemleri gibi ayrıntılar da yasal düzenleme Meclis'e geldiğinde kamuoyu ile paylaşılacak. Başvuru için verilecek süreyi de aynı şekilde değerlendirmek gerekir.

BU KAPSAMDA EMEKLİ OLANLARIN KIDEMİ NASIL HESAPLANACAK? EYT'liler de mevcut sisteme göre kıdem tazminatı alacak. Emekli olan çalışanlar son işyerindeki çalışma süresi için kıdem tazminatı alacaklar. Her bir çalışma yılı için 30 günlük (brüt) ücreti tutarında kıdem tazminatı verilecek. Kıdem tazminatı tavanını (güncel tavan 15.371 lira) aşan ücrete sahip çalışanlara ise her bir çalışma yılı için tavan tutarı kadar tazminat ödemesi yapılacak. Emekli olacak sayısına göre işverene ek yük getirmemesi için taksitle ödeme gibi uygulamalara gidilmesi de söz konusu olabilir.