“Bir garip ölmüş diyeler’’

Adil Kaan Söylemez

Büyük şair Yunus Emre’yi tek bir yönüyle anlatmak pek mümkün değildir. Yunus Emre, şair olmanın yanı sıra, aynı zamanda edebiyatçı, âlim, mutasavvıf, düşünür gibi birçok vasfı da barındıran bir değerdir. Yunus Emre’nin felsefesini ve mesajını anlamak için şiirlerini ve eserlerini mutlaka okumalıyız. Yunus Emre’nin felsefesini anlamak için tek başına okumak da kâfi değildir. Okuduktan sonra, şiirlerindeki derin manaları anlamak için üzerinde derin derin tefekkür etmeliyiz. Ancak bu şekilde Yunus Emre’yi tam manasıyla idrak etmiş oluruz. Yazının bundan sonraki bölümünde Yunus Emre’nin ‘’Şöyle Garip Bencileyin” şiiri üzerinde durarak, dilimiz döndüğünce şerh yapmaya çalışacağız. Yunus Emre’nin vermek istediği mesajı anlamaya ve anlatmaya gayret edeceğiz.

‘’Bir garip ölmüş diyeler. Üç günden sonra duyalar. Soğuk su ile yuyalar. Şöyle garip bencileyin”

Yukarıdaki dizede geçen kısım, Yunus Emre’nin ‘’Şöyle Garip Bencileyin” adlı şiirinde geçen bir dörtlüktür. Bu dörtlükte geçen sözler Yunus Emre’nin şiirini, felsefesini ve mesajını en güzel şekilde özetlemektedir. Yunus Emre tasavvuf erbabı olması hasebiyle eserlerinde sıkça bu tür temalı şiirlere yer vermiştir. Şiirlerinde, insanın aciz ve muhtaç bir varlık olduğunu, fani bir ömre sahip olduğunu, kimsesiz ve garip olduğunu sıkça işlemiştir. Bunun yanı sıra Allah-İnsan ilişkisi, İnsan-Ahiret ilişkisi, İnsan-Ölüm ilişkisi gibi hem dünya hem de ahiret hayatını ilgilendiren hususları çok sarih (açık) bir şekilde, her seviyeden insana anlatmayı başarmıştır. Dili, üslubu ve içeriğiyle birlikte Yunus Emre hem halk hem de tasavvuf edebiyatının özelliklerini yansıtmıştır. Bunun için Yunus Emre’yi bir kalıba sokmak mümkün değildir. Bu profille birlikte, Yunus Emre kimi zaman elinde sazı ile dağlar aşmış bir ozan, kimi zaman da kalbi Allah sevgisiyle dolmuş bir hak aşığı görünümünde karşımıza çıkmıştır. Bu açıklama ve kısa bilgilerden sonra ‘’Bir garip ölmüş diyeler. Üç günden sonra duyalar. Soğuk su ile yuyalar. Şöyle garip bencileyin‘’ dörtlüğünü şerh (açıklama) etmeye geçebiliriz.

‘’Bir garip öldü diyeler” dizesinde insanın fani bir varlık olduğu anlatılmak istenilmiştir. Beşikten mezara kadarki süreçte, insanın doğarken de ölürken de yalnız olduğu ve garip bir şekilde son nefesini vereceği belirtilmiştir. Ayrıca, Yunus Emre, bu dizelerde kendisini yani kendi garipliğini anlatmıştır. Kendisinin de bir gün öleceğini, garip ve boynu bükük bir halle Allah’ın huzuruna çıkacağı hakikatini dile getirmiştir.

“Üç gün sonra duyalar” dizesinde ölümün aslında sadece öleni ilgilendirdiğini, başkalarının ölen birinin haberini bile günler sonra duyacağını dile getirmiştir. Yunus Emre, bu dizede de kendisini görmüş ve anlatmıştır. Ölüm anını ve öldükten sonraki olacak hadiseleri anlatmıştır. Kendisinin ölüm haberini, başkalarının belki de günler, haftalar, aylar, yıllar sonra duyacağını hatta belki de hiçbir zaman duymayacaklarını dile getirmiştir.

‘’Soğuk su ile yuyalar” dizesinde insanın hayattayken bedenine ve nefsine verdiği önemin öldükten sonra bir fayda vermeyeceğini, özenle baktığı bedeninin bir gün soğuk sular ile yıkanacağını anlatmak istemiştir. İnsanın ölümden hiçbir zaman kaçamayacağını, tatmış olduğu bütün dünya zevklerinin ardından eninde sonunda teneşire (ölünün yıkandığı taş) yatırılıp soğuk suyla yıkanacağı hakikatini açık bir dille anlatmıştır.

 ‘’Şöyle garip bencileyin” dizesinde ise kendisinden daha garip ve zavallısının olmadığını, kendisinin garipliğiyle dünyadan göçeceğini dile getirmiştir. Garip, kimsesiz, boynu bükük bir şekilde dünyaya gelen Yunus’un yine garip, kimsesiz ve boynu bükük bir şekilde dünyadan gideceğini çok güzel bir şekilde anlatmıştır.

Sonuç olarak şerh etmeye çalıştığımız bu dörtlükte Yunus Emre, insanın faniliğini, garipliğini ve acizliğini ifade etmeye çalışmıştır. İnsanın ölümlülüğünü ve sonunda yine Allah’a döneceği hakikatini dile getirmiştir. Bizlerde bu hakikatten ibretler alıp kıssadan hisse babında hissemize düşünleri almalıyız.

Esselamu aleykum.