Tarihin en ürkütücü deneyi! Milgram ve insan doğasını sarsan sonuçlar

Tarihin tozlu sayfalarında bir kara leke gibi duran Milgram deneyi insanın otorite karşısındaki çaresizliğini gözler önüne seriyor.

Sıradan insanlar otorite emriyle ne kadar ileri gidebilir? 1960'lı yıllarda sosyal psikolog Stanley Milgram, bunu öğrenmek için çalışmalarını genişletmeye hazırdı.

Hannah Arendt'in Kudüs'teki Adolf Eichmann davası hakkındaki raporundan ilham alan Milgram, "kötülüğün sıradanlığı" hakkındaki iddialarının laboratuvarda kanıtlanıp kanıtlanamayacağını merak ederek tarihin karanlık deneylerinden birine imza attı.

MILGRAM DENEYİ NASIL YAPILDI? Gazete ilanlarıyla bulunan ve katılım karşılığında 4,50 dolar ödenen 20-50 yaş arası erkekler, "öğrenmede cezanın etkisi" başlıklı bir deneye katıldıklarını düşünüyordu.

Katılımcılara "öğrenci" ve "öğretmen" rolleri verildiği söylendi ancak katılımcıların hepsi "öğretmen" rolüne yerleştirildi. Öğrenci rolü ise araştırma ekibiyle anlaşan bir oyuncuydu.

Deneyde öğretmen, öğrenciye kelime çiftleri ezberletiyor; her yanlış cevapta artan voltajda elektrik şoku veriyordu. Voltaj seviyesi 15 volttan başlayarak 450 volta kadar çıkarken gerçekte "öğrenciye" elektrik verilmedi; ancak "öğretmen" rolündeki deneklere önceden kaydedilmiş çığlık ve protesto sesleri dinletildi.

Deneyde öğretmen, öğrenciye kelime çiftleri ezberletiyor; her yanlış cevapta artan voltajda elektrik şoku veriyordu. Voltaj seviyesi 15 volttan başlayarak 450 volta kadar çıkarken gerçekte "öğrenciye" elektrik verilmedi; ancak "öğretmen" rolündeki deneklere önceden kaydedilmiş çığlık ve protesto sesleri dinletildi. Bir noktadan sonra öğrenci duvarı yumrukluyor, kalp rahatsızlığı olduğunu söylüyor ve ardından sessizleşiyordu.

Denekler yüksek seviyede rahatsızlık ve stres belirtileri göstermelerine rağmen, deney yöneticisinin "Devam etmeniz gerekiyor", "Devam etmeniz kesinlikle çok önemli", "Başka seçeneğiniz yok" gibi uyarıları üzerine çoğu uygulamaya devam etti. Deneyin sonunda katılımcıların 40 kişiden 26'sı 450 volta kadar çıktı. Ve hiçbir denek, 300 volttan önce kesin olarak vazgeçmedi.

MILGRAM DENEYİ NE GÖSTERDİ? Bu deney, insanların; otoriteye karşı gelmekte zorlandığını, vicdanen rahatsız olsalar bile verilen emirlere uyabildiğini, sorumluluğu otoriteye yükleyerek davranışlarına devam edebildiğini gösterdi.

Milgram bu çalışmayı "İtaat" adlı bir belgeselde de anlattı. Öte yandan bu deney tarihteki karanlık sayfalardan birinde yer aldı. Kaynak: Sabah