Müstafi Tümamiral Prof. Dr. Cihat Yaycı’dan dikkat çeken analiz! KKTC'nin kaderi değişecek

Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) arasında imzalanan mutabakatla hayata geçirilmesi planlanan Anamur-Teknecik doğalgaz boru hattı, Doğu Akdeniz’de enerji dengelerini etkileyebilecek stratejik bir proje olarak gündeme geldi. 10 Temmuz 2026’da imzalanan mutabakat kapsamında planlanan yaklaşık 101 kilometrelik hattın 97 kilometresinin deniz altından geçmesi öngörülüyor.

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Müstafi Tümamiral Prof. Dr. Cihat Yaycı, projenin öneminin yalnızca ısınma ihtiyacı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Doğalgazın elektrik üretiminde ve sanayi tesislerinin enerji ihtiyacının karşılanmasında kullanılabileceğine işaret eden Yaycı, projenin KKTC’nin ekonomik ve sosyal hayatını önemli ölçüde dönüştürebileceğini ifade etti.

Doğalgaz hattının KKTC’ye sağlayacağı imkânlara dikkat çeken Yaycı, Ada’nın kendi elektriğini üretebilmesinin ve sanayi tesislerinin enerji ihtiyacını karşılayabilmesinin önemini vurguladı. Projenin, KKTC’nin ekonomik kapasitesini artıracak ve kendi ayakları üzerinde daha güçlü durmasına katkı sağlayacak bir adım olduğunu belirtti.

Türkiye ile KKTC arasındaki ilişkiler bakımından da projenin stratejik bir anlam taşıdığını kaydeden Yaycı, “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin varlığını kabul etmeyen Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan'ın böyle bir gelişmeden rahatsızlık duyması şaşırtıcı değil. Onların asıl endişesi, KKTC'nin kendi ayakları üzerinde durarak kendilerine muhtaç olmaması ve ekonomik açıdan daha güçlü bir konuma ulaşmasıdır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin, GKRY'nin sahip olmadığını düşündüğümüz bazı imkânlara, yeteneklere ve zenginliklere sahip olması da bu rahatsızlığı artırıyor. KKTC'nin Türkiye Cumhuriyeti ile daha yakın ilişkiler kurması, zaten güçlü olan iki devlet arasındaki bağların daha da pekişmesi anlamına geliyor. Bu bağların koparılması zorlaşacak. GKRY ve Yunanistan'ın istemediği de tam olarak bu. Türkiye'nin bölgeden uzaklaştırılacağına yönelik hayaller kuranlar, doğal gaz boru hattı ve elektrik kablosu gibi projelerle Türkiye ile KKTC arasındaki ilişkilerin daha da güçleneceğini görüyor. Ancak itirazlar bununla sınırlı değil. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, adanın tamamını temsil ettiğini ileri sürüyor. Türkiye'nin KKTC ile anlaşma yapabilmesi için kendisinden izin alması gerektiğini savunuyor. Bu iddiasını da Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 79. maddesine dayandırıyor. Söz konusu madde kapsamında deniz altına boru hattı döşenmesi ve kıyı devletlerinin hakları üzerinden bir tartışma yürütülüyor. Burada dikkat çekici olan, GKRY'nin kendisini adanın tamamının temsilcisi olarak konumlandırmasıdır. Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni devlet olarak tanıyor. Buna karşılık GKRY'nin Türkiye ile KKTC arasındaki anlaşmalara müdahale etmeye çalışması kabul edilebilir bir tutum değil” ifadelerini kullandı.

Yaycı, KKTC’nin varlığını tanımayan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ile Yunanistan’ın projeden duyduğu rahatsızlığın temelinde, KKTC’nin ekonomik açıdan güçlenmesi ve Türkiye ile ilişkilerinin daha da pekişmesi bulunduğunu savundu. Rum yönetiminin kendisini Ada’nın tamamını temsil eden otorite olarak konumlandırdığını belirten Yaycı, Türkiye ile KKTC arasında yapılan anlaşmalara yönelik itirazları eleştirdi. Yaycı, enerji projelerinin KKTC’nin bağımsız hareket etme kapasitesini artırmasının, söz konusu çevreleri rahatsız ettiğini ifade etti.

Değerlendirmelerinde deniz altı enerji projelerine de değinen Yaycı, Türkiye'nin yaklaşımı, elektrik kablosu veya doğal gaz boru hattı döşenmesine kategorik olarak karşı çıkmak değil; kendi deniz yetki alanlarını ilgilendiren faaliyetlerde bilgilendirilmek ve koordinasyon sağlamaktır. Ancak karşı tarafın Türkiye'den koordinasyon beklerken kendisinin aynı yaklaşımı göstermediği ileri sürülüyor. Boru hattı veya elektrik kablosu döşenmeden önce deniz tabanında araştırma yapılması gerekiyor. Deniz derinliklerinin, zemin yapısının ve güzergâh üzerindeki koşulların belirlenmesi için bilimsel araştırmalar yürütülmeli. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 246. maddesi de deniz bilimsel araştırmalarında kıyı devletinin yetkileri bakımından gündeme geliyor. Türkiye'nin 2002 yılından itibaren kendi deniz yetki alanlarında izinsiz araştırma yapılmasına müsaade etmediği, bu alanlara girmek isteyen araştırma gemilerinin Türk Deniz Kuvvetleri ile karşılaşacağı ifade ediliyor” şeklinde konuştu. DENİZ GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMAK ÖNEMLİ Yaycı, Türkiye’nin deniz yetki alanlarından geçmesi planlanan projelerde güzergâh bildirimi ve koordinasyon konusunun önemine dikkat çekerek, Türkiye’nin itirazlarının dikkate alınması gerektiğini kaydetti. Deniz altı kablolarının ve enerji altyapısının güvenliğinin ekonomik ve askerî güvenlik açısından da kritik olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Cihat Yaycı, “Deniz altı kablolarının güvenliği de meselenin bir diğer önemli boyutunu oluşturuyor. Fiber optik iletişim kabloları ve elektrik iletim kabloları, devletlerin ekonomik, askeri ve stratejik altyapısının temel unsurları arasında yer alıyor. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından kuzeyde yaşanan kablo kesintileri ve Hürmüz Boğazı çevresindeki kablolara yönelik olası saldırı riskleri, deniz altı altyapılarının ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Deniz altı kablolarına yönelik sabotaj ihtimalleri, güvenlik stratejilerinde giderek daha fazla önem kazanıyor. Bu nedenle hem saldırı hem de savunma amaçlı tedbirlerin geliştirilmesi gerekiyor. Su altı robotları, sonar sistemleri ve gelişmiş gözetleme teknolojileri, bu altyapıların korunmasında önemli rol oynuyor. Türkiye'nin de bu alanda ciddi çalışmalar yürüttüğü belirtiliyor. Ayrıca kablo sistemlerinin yedekli olarak planlanması, olası kesintilerin etkisini azaltmak açısından büyük önem taşıyor. Çünkü deniz altı iletişim kablolarının zarar görmesi, bankacılık sisteminden telekomünikasyona, haberleşmeden bilgi akışına kadar birçok hayati alanda aksamalara yol açabilir. Bu nedenle enerji kablolarının, iletişim hatlarının ve doğal gaz boru hatlarının güvenliğinin sağlanması, yalnızca teknik bir altyapı meselesi değil, aynı zamanda devletlerin ekonomik ve askeri güvenliği açısından da kritik bir konudur” ifadelerini kullandı.

Anamur-Teknecik doğalgaz boru hattı, hayata geçirilmesi halinde KKTC’nin enerji arzı, üretim kapasitesi ve ekonomik kalkınması açısından yeni imkânlar oluşturabilecek bir yatırım niteliği taşıyor.

Proje, aynı zamanda Türkiye ile KKTC arasındaki stratejik iş birliğinin enerji boyutunu güçlendirecek bir hamle olarak değerlendiriliyor. SEBAHATTİN AYAN / YENİ AKİT