Kuraklığa karşı “bulut tohumlama” dönemi! ASELSAN’dan yağmuru kontrol edecek “uçan laboratuvar”

ASELSAN, 2025 yılı faaliyet raporuyla birlikte Türkiye’nin su güvenliği ve iklim değişikliğiyle mücadelesinde devrim niteliğindeki "Bulut Tohumlama Uçakları" projesini resmen duyurdu. Geliştirme ve tedarik sözleşmesi imzalanan proje kapsamında, bulutların fiziksel süreçlerine müdahale edilerek yağış miktarının artırılması ve sisin dağıtılması hedefleniyor. Gümüş iyodür ve özel tuz partikülleri kullanarak mikro-fiziksel mekanizmaları tetikleyecek olan bu sistem, milli imkanlarla kuraklığa karşı en teknolojik savunma hattını oluşturacak.

ASELSAN’ın 2025 Yılı Faaliyet Raporu yayınlandı. Rapor kapsamında ASELSAN’ın 2025 yılında gerçekleştirdiği faaliyetlere yer verildi. Bu bağlamda ASELSAN’ın Bulut Tohumlama Uçakları için geliştirme ve tedarik sözleşmesi imzaladığı bilgisine de yer verildi.

Bulut tohumlama, yağış miktarını artırmak veya sis oluşumunu dağıtmak amacıyla bulutların fiziksel süreçlerine müdahale edilmesini sağlayan bir hava modifikasyonu tekniğidir. Bu süreç, bulut içerisindeki mikrofiziksel mekanizmaların, dışarıdan eklenen nükleasyon ajanları ile tetiklenmesi esasına dayanır.

DRI tarafından hazırlanan yazıya göre bulut tohumlama operasyonları, temel olarak iki ana mekanizma üzerinden yürütülmektedir: Glasiyojenik (Buz Oluşturucu) Tohumlama: Süper soğumuş (0°C’nin altındaki ancak sıvı haldeki) su damlacıklarını içeren bulutlarda uygulanır. Genellikle Gümüş İyodür (AgI) kullanılır. Gümüş iyodürün kristal yapısı buz kristallerine çok benzediği için, bu bileşikler “buz nükleasyon çekirdekleri” görevi görür. Bu çekirdeklerin etrafında biriken su damlacıkları donarak ağırlaşır ve yerçekimi etkisiyle yağış (kar veya yağmur) olarak düşer.

Higroskopik (Nem Çeken) Tohumlama: Daha sıcak bulutlarda tercih edilir. Havaya salınan büyük tuz partikülleri (örneğin Sodyum Klorür), havadaki nemi hızla üzerine çekerek dev su damlacıklarının oluşmasını sağlar. Bu damlacıklar çarpışma ve birleşme (collision-coalescence) süreciyle büyüyerek yağışı başlatır.

Bahse konu operasyonlar, uçaklar veya İHA’lar (insansız hava araçları) ile yapılabilmektedir. Bu hava araçları, bulutun doğrudan içine veya altına girerek işaret fişekleri veya jeneratörler aracılığıyla tohumlama ajanlarını bırakmaktadır.

Yer tabanlı jeneratörlerle ise dağlık bölgelerde, yükselen hava akımlarından yararlanarak ajanların bulut seviyesine taşınması sağlanır. Bu yöntemlerde başarı, doğru bulut tipinin (Kümülonimbus veya Stratokümülüs gibi) seçilmesine ve rüzgar vektörlerinin hassas analizine bağlıdır. Bu analizler ise rüzgar ve radar takibi ile gerçekleştirilmektedir.