Erdoğan NATO liderlerini neden Mehter Marşı ile karşıladı? Erhan Afyoncu gözden kaçan detayları açıkladı!

Tarihçi ve Millî Savunma Üniversitesi (MSÜ) Rektörü Prof. Dr. Erhan Afyoncu, Sabah gazetesindeki köşesinde mehter musikisinin tarihi kökenlerini, askeri işlevlerini ve dünya müzik tarihine olan etkilerini kaleme aldı. Afyoncu yazısında, mehterin sadece askeri bir bando olmadığını, Osmanlı seferlerinde meydan muharebelerinden kale kuşatmalarına kadar Türk askerini coşturup düşman saflarında korku oluşturmak için çok güçlü bir psikolojik harp aracı olarak kullanıldığını vurguladı.

Mehter musikisinin orijinal ve milli bir nitelik taşıdığını belirten Erhan Afyoncu, Osmanlıların kendilerinden önceki Türk devletlerinde yer alan "nevbethane" veya "tablhane" geleneğini mehterhane adıyla sürdürdüklerini ifade etti. Ertuğrul Gazi döneminde küçük askeri çalgı takımları bulunsa da mehterin kurumsal bir müzik topluluğu olarak asıl varlığı Osman Gazi zamanına dayanıyor. 1288 yılında Karacahisar'ın fethi müjdesini alan Selçuklu Sultanı, Osman Bey'e donatılmış bir atla birlikte sancak, boru, davul, gümüş kakmalar ve süslü kemer gönderdi. Bu hediyelerin aynı zamanda birer hükümdarlık alameti olduğunu belirten Afyoncu, mehter teşkilatının kuruluşunun bu tarihi olayla ilişkilendirildiğini aktardı.

İkinci hükümdar Orhan Bey döneminde savaş meydanlarında kendisini göstermeye başlayan mehter, I. Murad döneminde kurumsal bir yapıya büründü ve asıl teşkilatlanmasını Fatih Sultan Mehmed döneminde tamamladı. Fatih'in İstanbul'da bir "nevbethane" yaptırdığını belirten Afyoncu, fethedilen kalelerde oranın artık bir İslam beldesi olduğunu ilan etmek amacıyla daima "nevbet" çalındığını kaydetti.

Sarayın dış hizmetlerini yürüten Birun teşkilatının parçası olan Mehterhane-i Âmire, saltanat alemlerinden sorumlu "Emir-i alem" amirliğine bağlıydı. Mehterhane bünyesinde çadırların kurulumu ve bakımından sorumlu "Hayme mehterleri" ile savaşlarda müzik icra edip sancakları taşıyan "Tabl ü alem mehterleri" olmak üzere iki bağımsız grup bulunuyordu. Zurnazenler, davulcular (tablzenler), nakkarezenler, nefirzenler ve zilzenlerden oluşan bu takımın büyüklüğü "kat" esasına göre değişiyordu. Padişahın mehteri 12 katlıyken, veziriazamınki 9 katlı olurdu; savaş zamanlarında ise bu sayı 24 kata kadar çıkarılırdı. Mehter orduyla yürüyerek ritmi düzenler, muharebede askeri coştururken düşmana korku salar, taarruz ve geri çekilme komutlarını iletir, ayrıca cirit, ok atma ve güreş gibi geleneksel sporlarda sporculara moral verirdi.

Mehter müziğinin Avrupa'daki tesiri 16. yüzyıldan itibaren yayılmaya başladı ve Batı dünyasında "Yeniçeri müziği" olarak adlandırıldı. Bu müzik tarzı, 17. ve 19. yüzyıllar arasında Avrupa'da "Alla Turca" (Türk üslubu) akımının doğmasına yol açarak Balkanlar'dan Fransa'ya, Malta'dan Almanya'ya kadar geniş bir coğrafyada halk müziğini, baloları ve askeri törenleri etkiledi.

Batılı kaynaklarda başlangıçta "vahşi" ve "barbar" olarak nitelendirilen mehter, 18. yüzyılda Avrupa saraylarında siyasi gücün simgesi haline geldi ve mehterhane çalgıları Avrupa askeri bandolarına dahil edildi. Bu etkileşim, Batı orkestra düzenini ve müzik yapısını değiştirerek, Mozart'ın "Türk Marşı" gibi eserlerin de dahil olduğu "Alla Turca" akımını başlattı.