Elektriğin bilinmeyen yüzü: 5 şaşırtıcı gerçek

Elektriğin hayatımızı kökten değiştirdiği biliniyor, ancak her gün kullandığımız bu gücün ardında hâlâ çoğumuzu şaşırtan bilinmeyenler yatıyor. Prize taktığımız bir şarj kablosundan gökyüzünü yaran yıldırıma kadar uzanan bu görünmez dünyada, okul kitaplarında yer almayan pek çok çarpıcı gerçek gizli. Elektriği keşfettiğimiz günden beri hayatımızın kökten değiştiği bir gerçek; ancak her gün kullandığımız bu gücün perde arkasında hala çoğumuzun bilmediği şaşırtıcı detaylar oluşturuyor. Bir prize telefonunuzu takarken ya da ışığı açarken hiç düşünmediğimiz o basit hareketin arkasında, bilim dünyasını bile hala hayrete düşüren bir karmaşa gizli. İşte okul kitaplarında pek rastlayamayacağınız, elektriğe bakışınızı değiştirecek 5 ilginç gerçek…

BENJAMİN FRANKLİN VE MEŞHUR UÇURTMA DENEYİ ASLINDA BİR EFSANE Mİ? Her çocuğa anlatılan meşhur hikayeyi bilirsiniz: Benjamin Franklin fırtınalı bir günde ucuna anahtar bağlı bir uçurtma uçurmuş ve yıldırım çarpınca elektriği keşfetmiş... Gerçek şu ki, insanlar elektriği Franklin doğmadan binlerce yıl önce de biliyordu. Statik elektriğe dair ilk kayıtlar M.Ö. 585 yılına, Yunan filozof Thales’e kadar uzanıyor. Ayrıca Franklin’in 1752’deki o tehlikeli deneyi gerçekten yapıp yapmadığına dair ciddi şüpheler var. Deneyi aylar sonra anlatması ve yeterince belgelememiş olması, tarihçiler arasında bunun gerçek bir olaydan ziyade bir teorik anlatım olabileceği tartışmasını başlattı.

YILDIRIMLAR GÜNEŞİN YÜZEYİNDEN 5 KAT DAHA SICAK HALE GELİYOR: Dünyanın yaşanabilir "ılıman" kuşağında olduğumuzu düşünsek de, tepemizde patlayan yıldırımlar güneşin yüzey sıcaklığını gölgede bırakabiliyor. Güneşin dış yüzeyi yaklaşık 5 bin 500 derece civarındayken, bir yıldırım düştüğü anda çevresindeki havayı tam 27 bin dereceye kadar ısıtıyor. Hava çok kötü bir iletken olduğu için elektrik akımı geçerken müthiş bir dirençle karşılaşıyor ve bu da sıcaklığın inanılmaz seviyelere çıkmasına neden oluyor. Neyse ki bu devasa enerji anlık olduğu için uçaklara çarptığında bile çoğu zaman ciddi bir hasar vermeden geçip gidiyor.

ELEKTRİK IŞIK HIZINA YAKLAŞIYOR AMA İÇİNDEKİ ELEKTRONLAR KAPLUMBAĞA GİBİ: Elektriğin neredeyse ışık hızında, saniyede yaklaşık 270 bin kilometre hız ile hareket ettiğini biliyoruz; düğmeye bastığınız an ışığın yanması tesadüf değil. Ancak burada beyin yakan bir fizik kuralı var: Elektrik akımı bu hızla ilerlerken, kablonun içindeki tek bir elektronun hızı aslında bir salyangozdan bile daha yavaş olabiliyor. Elektrik akımı, elektronların kendisinin bir uçtan diğerine koşmasıyla değil, yarattıkları elektromanyetik alanın bir dalga gibi yayılmasıyla iletiliyor. Yani elektronlar yerinde sayarken, taşıdıkları enerji ışık hızıyla hedefe ulaşıyor.

BENZİNLİ ARAÇLARDAN ÖNCE ELEKTRİKLİ ARABALAR VARDI: Elektrikli otomobillerin modern bir icat olduğunu sanıyorsanız yanılıyorsunuz. İlk elektrikli araç, Amerikan İç Savaşı’ndan bile önce, yani 1832 yılında yollara çıktı. O dönemde içten yanmalı motorlar barut veya hidrojen gibi yakıtlarla deney aşamasındayken, elektrikli motorlar yarışı önde götürüyordu. Ancak bataryaların tek kullanımlık olması ve şarj edilememesi büyük bir engel haline geldi. 1900’lü yılların başında ABD’de elektrikli araç sayısı bugünkünden (yüzdesel olarak) daha fazlaydı; ancak Ford’un seri üretimi ve ucuz benzin, bu sessiz devrimi onlarca yıl sekteye uğrattı.

ELEKTRİKLİ SANDALYENİN KARANLIK GEÇMİŞİ VE RAKİP KAVGASI: Elektrikli sandalyenin icadı aslında insani bir idam yöntemi arayışından değil, dev şirketlerin pazar kavgasından doğdu. Thomas Edison, kendi "doğru akım" (DC) sistemine rakip olan George Westinghouse’un "alternatif akım" (AC) sistemini kötülemek için korkunç bir kampanya başlattı. AC sisteminin ne kadar ölümcül olduğunu kanıtlamak isteyen Edison, halkın gözü önünde bu akımla deneyler yaptı ve hatta cezaevlerinde "alternatif akımlı" sandalyelerin kullanılmasını teşvik etti. Amacı AC sistemini "ölümle" özdeşleştirmekti. Sonuçta AC sistemi her eve girerek savaşı kazandı ama bu rekabetin arkasında böyle karanlık bir hikaye kaldı.

Haberle ilgili yorum yapmak için tıklayın.