Dünya silahlanma yarışında: Türkiye’nin askeri bütçesi 30 milyar doları gördü

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün —SIPRI— 2025 yılına ilişkin askeri harcama verileri, Türkiye açısından dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. Rapora göre Türkiye’nin askeri harcaması 2025 yılında 30 milyar dolara yükseldi. Bu rakam, 2024’e kıyasla yüzde 7,2’lik artış anlamına geliyor. Daha uzun vadeli tablo ise artışın çok daha sert olduğunu gösteriyor. SIPRI verilerine göre Türkiye’nin askeri harcamaları 2016’ya kıyasla yüzde 94 arttı.

Artışın arkasında operasyonlar ve savunma sanayii var SIPRI, Türkiye’deki askeri harcama artışının birkaç temel nedene dayandığını belirtiyor. Raporda Türkiye’nin Irak, Somali ve Suriye’de devam eden askeri operasyonlarının harcamaları artıran faktörler arasında olduğu ifade edildi. Ancak asıl dikkat çekici unsur, Türkiye’nin yerli savunma sanayiine yaptığı yatırımlar oldu. SIPRI’ye göre Türkiye’nin askeri harcamalarındaki genel yükselişte en belirleyici başlıklardan biri, yerli silah ve savunma teknolojilerine ayrılan kaynaklardaki artış.

Savunma sanayii fonundaki artış dikkat çekti Raporda Türkiye ile ilgili en çarpıcı ayrıntılardan biri, Türk savunma sanayiini desteklemek için kullanılan özel fona yapılan aktarımlar oldu. SIPRI verilerine göre bu özel fona ayrılan kaynak 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 25 arttı. Daha da önemlisi, bu fon Türkiye’nin toplam askeri harcamalarının yüzde 22’sini oluşturdu. Bu oran, Türkiye’nin askeri harcamalarında yalnızca personel, operasyon veya klasik savunma giderlerinin değil, savunma sanayiinin de merkezî bir yer tuttuğunu gösteriyor.

Türkiye’nin savunma stratejisinde yeni dönem Türkiye son yıllarda insansız hava araçları, mühimmat, elektronik harp sistemleri, hava savunma projeleri, deniz platformları ve zırhlı araçlar gibi birçok alanda yerli üretimi artırmaya çalışıyor. SIPRI raporundaki veriler, bu stratejinin bütçe tarafında da karşılık bulduğunu ortaya koyuyor. Türkiye’nin askeri harcamasındaki yükseliş, yalnızca bölgesel güvenlik politikalarıyla değil, aynı zamanda savunma sanayiinde dışa bağımlılığı azaltma hedefiyle de bağlantılı görünüyor.

Orta Doğu’da askeri harcama dengesi değişiyor SIPRI’ye göre Orta Doğu’daki toplam askeri harcama 2025 yılında yaklaşık 218 milyar dolar oldu. Bu rakam, 2024’e göre yalnızca yüzde 0,1’lik sınırlı bir artışa işaret ediyor. Ancak bölge içindeki tablo ülkeden ülkeye değişiyor. İsrail’in askeri harcaması 2025’te yüzde 4,9 azalarak 48,3 milyar dolara geriledi. Buna rağmen İsrail’in harcamaları 2022 seviyesinin hâlâ yüzde 97 üzerinde kaldı. Türkiye ise 30 milyar dolarlık harcamasıyla bölgede askeri bütçesini artıran önemli ülkelerden biri olarak öne çıktı.

İran’ın askeri harcaması reel olarak geriledi Raporda İran’a ilişkin veriler de dikkat çekti. SIPRI’ye göre İran’ın askeri harcaması 2025’te reel olarak yüzde 5,6 düşerek 7,4 milyar dolara indi. Bu gerilemede ülkedeki yüksek enflasyonun etkili olduğu belirtildi. Ancak raporda İran’ın resmi verilerinin gerçek harcama seviyesini muhtemelen tam yansıtmadığına da dikkat çekildi. SIPRI uzmanları, İran’ın füze ve İHA üretimi dahil bazı askeri faaliyetleri bütçe dışı petrol gelirleriyle finanse ettiğini belirtiyor.

Dünya askeri harcamaları üst üste 11. kez arttı Türkiye’deki artış, küresel askeri harcamaların da yükseldiği bir döneme denk geldi. SIPRI raporuna göre dünya genelinde askeri harcamalar 2025 yılında 2,887 trilyon dolara ulaştı. Bu, 2024’e kıyasla reel olarak yüzde 2,9 artış anlamına geliyor. Böylece küresel askeri harcamalar üst üste 11. yıl artmış oldu. SIPRI, bu yükselişin savaşlar, jeopolitik belirsizlikler ve ülkelerin silahlanma programlarıyla bağlantılı olduğunu belirtiyor.

ABD hâlâ ilk sırada ama harcamaları düştü Dünyanın en büyük askeri harcama yapan ülkesi yine ABD oldu. Ancak SIPRI’ye göre ABD’nin askeri harcaması 2025 yılında 954 milyar dolar olarak gerçekleşti ve 2024’e göre yüzde 7,5 azaldı. Raporda bu düşüşün ana nedeni olarak 2025’te Ukrayna için yeni askeri yardım paketinin onaylanmamış olması gösterildi. Buna rağmen ABD’nin 2026 için onaylanan askeri harcamalarının yeniden 1 trilyon doların üzerine çıktığı, 2027’de ise daha da yükselebileceği belirtildi.

Avrupa’da askeri harcamalar hızla yükseldi Küresel artışın en önemli kaynaklarından biri Avrupa oldu. SIPRI’ye göre Avrupa’daki askeri harcamalar 2025’te yüzde 14 artarak 864 milyar dolara çıktı. Bu artışta Rusya-Ukrayna savaşının dördüncü yılında devam eden harcamalar ve Avrupa’daki NATO ülkelerinin yeniden silahlanma politikaları etkili oldu. SIPRI, Orta ve Batı Avrupa’daki askeri harcama artışının Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana görülen en sert yıllık yükselişlerden biri olduğunu belirtiyor.

Rusya ve Ukrayna’da savaş bütçeleri rekor seviyede Rapora göre Rusya’nın askeri harcaması 2025’te yüzde 5,9 artarak 190 milyar dolara ulaştı. Bu rakam Rusya’nın GSYH’sinin yüzde 7,5’ine denk geliyor. Ukrayna ise 2025’te dünyanın en büyük yedinci askeri harcama yapan ülkesi oldu. Ülkenin askeri harcaması yüzde 20 artarak 84,1 milyar dolara çıktı. SIPRI’ye göre hem Rusya’da hem de Ukrayna’da askeri harcamaların devlet harcamaları içindeki payı 2025’te rekor seviyeye ulaştı.

NATO ülkelerinde savunma bütçesi baskısı artıyor SIPRI verilerine göre Avrupa’daki 29 NATO üyesi ülke, 2025 yılında toplam 559 milyar dolar askeri harcama yaptı. Bu ülkelerin 22’sinde askeri harcamalar GSYH’nin en az yüzde 2’sine ulaştı. Almanya’nın harcamaları bir yılda yüzde 24 artarak 114 milyar dolara çıktı. İspanya’nın askeri harcamaları ise yüzde 50 artarak 40,2 milyar dolara yükseldi. SIPRI, Avrupa’daki NATO üyelerinin 2025’te askeri harcamalarını 1953’ten bu yana en hızlı tempoda artırdığını belirtiyor.

Çin’in askeri harcamaları 31 yıldır kesintisiz artıyor Asya ve Okyanusya’da da askeri harcamalar hızla yükseldi. Bölgedeki toplam askeri harcama 2025’te 681 milyar dolara ulaştı. Bu, 2024’e göre yüzde 8,1 artış anlamına geliyor. Çin, 2025’te 336 milyar dolarlık askeri harcamayla dünyanın en büyük ikinci askeri harcama yapan ülkesi oldu. SIPRI’ye göre Çin’in askeri harcamaları üst üste 31. yıl arttı. Bu artış, Pekin’in uzun vadeli askeri modernizasyon programının sürdüğünü gösteriyor.

Japonya ve Tayvan’da da dikkat çeken artış Japonya’nın askeri harcaması 2025’te yüzde 9,7 artarak 62,2 milyar dolara çıktı. Bu rakam Japonya’nın GSYH’sinin yüzde 1,4’üne denk geliyor ve ülke için 1958’den bu yana en yüksek oran olarak öne çıkıyor. Tayvan’ın askeri harcamaları ise yüzde 14 artarak 18,2 milyar dolara yükseldi. SIPRI, bu artışın Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun ada çevresindeki askeri tatbikatlarının yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleştiğine dikkat çekiyor.

Türkiye için raporun anlamı ne? SIPRI raporu, Türkiye açısından iki önemli sonucu öne çıkarıyor. Birincisi, Türkiye’nin askeri harcamaları artık yalnızca dönemsel güvenlik ihtiyaçlarıyla açıklanamayacak kadar kalıcı bir artış eğilimi gösteriyor. 2016’dan bu yana yüzde 94’lük yükseliş, savunma bütçesinin uzun vadeli bir stratejik tercihe dönüştüğünü ortaya koyuyor. İkincisi, savunma sanayiine ayrılan özel fonun toplam askeri harcamaların yüzde 22’sine ulaşması, Türkiye’nin askeri kapasitesini yalnızca satın alma yoluyla değil, üretim ve teknoloji geliştirme üzerinden artırmaya çalıştığını gösteriyor.

Savunma sanayii artık bütçenin merkezinde Türkiye’nin son yıllarda savunma sanayiinde attığı adımlar, SIPRI raporundaki bütçe verileriyle birlikte okunduğunda daha net bir tablo ortaya çıkıyor. Yerli üretim hedefi, askeri harcamaların önemli bir bölümünü doğrudan sanayi yatırımlarına yönlendiriyor. Bu durum, Türkiye’nin askeri harcamalarını yalnızca güvenlik harcaması olmaktan çıkarıp aynı zamanda sanayi politikası ve teknoloji yatırımı haline getiriyor. Ancak bu tablo, bütçe öncelikleri açısından da yeni tartışmaları beraberinde getiriyor. Savunmaya ayrılan kaynakların artması, ekonomik koşullar, sosyal harcamalar ve kalkınma öncelikleriyle birlikte değerlendirilecek başlıklardan biri olmaya devam edecek.

SIPRI raporunun verdiği genel mesaj SIPRI’nin 2025 verileri, dünyada yeniden silahlanma döneminin güçlendiğini gösteriyor. Savaşlar, bölgesel gerilimler, NATO içindeki harcama baskısı, Asya-Pasifik’teki rekabet ve ülkelerin yerli savunma sanayii hedefleri askeri bütçeleri yukarı çekiyor. Türkiye de bu küresel eğilimin dışında değil. 30 milyar dolarlık harcama, yüzde 7,2’lik yıllık artış ve savunma sanayii fonundaki yüzde 25’lik yükseliş, Ankara’nın savunma ve güvenlik politikalarında harcama tarafını güçlendirdiğini ortaya koyuyor.

Türkiye’nin askeri harcamalarında yeni eşik SIPRI raporu, Türkiye’nin askeri harcamalarında yeni bir eşiğe gelindiğini gösteriyor. 2025’te 30 milyar dolara ulaşan askeri harcama, Türkiye’nin bölgesel operasyonlarını, savunma sanayii yatırımlarını ve güvenlik stratejisini aynı bütçe başlığı altında birleştiriyor.

Dünyada askeri harcamalar üst üste 11. yıl artarken, Türkiye’nin savunma bütçesindeki yükseliş de küresel yeniden silahlanma dalgasının bölgesel yansımalarından biri olarak öne çıkıyor.