Cumhuriyet’in büyük hukukçusunun karanlık sicili! Darbenin gölgesinde bir hukukçu

Cumhuriyet Gazetesi, bugünkü birinci sayfasında 27 Mayıs 1960 darbesinin sivil ayağı olarak tarihe geçen hukuk ordinaryüz profesörü Hıfzı Veldet Velidedeoğlu’nu ölüm yıl dönümünde andı. Velidedeoğlu’nun, 1960 darbesini “halk ihtilali” olarak göstermeye çalıştığı ve askeri müdahaleyi meşrulaştıran söylemleri, yeniden tartışma konusu oldu.

DARBEYİ MEŞRU GÖSTEREN AÇIKLAMALAR Velidedeoğlu, 27 Mayıs askeri darbesini bir “huzursuzluk” sonucu olarak tanımlamış ve bu müdahalenin “milletlerin ihtilal hakkından” doğduğunu savunmuştu. Dönemin demokratik hükümetine yönelik askeri müdahaleyi destekleyen Velidedeoğlu, darbecilerin oluşturduğu Milli Birlik Komitesi tarafından anayasa hazırlamakla görevlendirilmişti.

MEŞRU İHTİLAL DEDİKLERİ DARBENİN SONUCU: İDAM EDİLEN BİR BAŞBAKAN VE İKİ BAKAN Velidedeoğlu’nun “haklı” ve “meşru” göstermeye çalıştığı 27 Mayıs darbesi, Türk siyasi tarihinin en karanlık olaylarından biri olarak kayıtlara geçti. Seçilmiş Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan, askeri darbenin ardından kurulan düzmece mahkemelerde yargılanarak idam edildi.

Demokratik yollarla iktidara gelen bir hükümetin silah zoruyla devrilmesi ve üç önemli devlet adamının darağacına gönderilmesi, darbenin gerçek yüzünü ortaya koydu. Velidedeoğlu ise bu süreci “milletlerin ihtilal hakkı” çerçevesinde değerlendirerek, darbecilere ideolojik ve hukuki zemin hazırlayan isimlerden biri oldu.

1960 DARBESİNİN SİVİL AYAĞINDA YER ALDI 27 Mayıs darbesi sonrası oluşturulan Kurucu Meclis’te de görev alan Velidedeoğlu, 1961 Anayasası’nın hazırlanmasında önemli bir rol üstlendi. Bu anayasa, askeri vesayeti güçlendiren maddeler içermesi nedeniyle yıllarca tartışmalara konu oldu. Velidedeoğlu, dönemin hükümetine yönelik askeri müdahaleyi “haklı” göstermeye çalışarak, darbecilere hukuki zemin oluşturma çabasıyla eleştirildi.

İŞTE DARBELERİ ÖVEN O SÖZLER Velidedeoğlu’nun 27 Mayıs darbesine yönelik açıklamaları ve kendisi hakkındaki bilgiler şunlar: “27 Mayıs 1960 askerî darbesi Velidedeoğlu’nun İstanbul Hukuk Fakültesi’nde görev yaptığı sırada meydana gelmiştir. O, 27 Mayıs’ı Türkiye’de toplumsal uyanışın bütün yollarını kapatmak politikasının meydana getirdiği “huzursuzluğun” bir sonucu olarak görmüştür.

Bu huzursuzluğun meşru olduğunu ve meşruiyetini de “milletlerin ihtilal hakkından” almış olduğunu ileri sürmüştür. Bu huzursuzluğa neden olan etkenleri de Türkçe ezanın Arapçaya çevrilmesi, öz Türkçe anayasanın Osmanlıcaya dönüştürülmesi, halkevleri ve halkodaları ile “köylüler için fırsat eşitliği yaratan” köy enstitülerinin kapatılması, mahkemelerin bağımsızlığını yitirmesi, aydınların baskı altına alınması, basının kontrol altına alınması,

Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın tarafsızlığını yitirmesi, parlamentoda “Tahkikat Komisyonu’nun kurularak muhalefetin sesinin kısılması”, v.s. şeklinde sıralamıştır. Ona göre 1960 darbesi silahlı kuvvetlerin emir komuta zinciri içinde meydana gelmemiş; aydınlar, üniversite öğrencileri, halk ve bir kısım aydın subayca gerçekleşmiştir.

Velidedeoğlu 27 Mayıs’tan sonra Milli Birlik Komitesi tarafından bir anayasa tasarısı hazırlamakla görevlendirilen bilim komisyonunda görev almıştır.

Komisyon görevi dışında kendisi bir anayasa ön tasarısı hazırlamıştır. 1961’de Kurucu Meclis üyeliğine getirilen Velidedeoğlu,

bu meclisin Anayasa Komisyonu üyeliğine seçilerek 1961 Anayasası’nın hazırlanmasında etkin rol oynamıştır.”