Ayasofya'nın ana kubbesinde yeni güncelleme: Kubbenin gerçek halini ilk kez göreceğiz...

Ayasofya-i Kebir Camii’nde sürdürülen restorasyon çalışmalarında önemli bir aşamaya ulaşıldı. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları kapsamında ana kubbenin üzerinde kurulan geçici çelik koruma sistemi, özel teknolojiye sahip sekiz dilimli membranla kaplanmaya başlandı. Yapılan çalışmalarla birlikte kubbe üzerinde gerçekleştirilecek güçlendirme ve onarım çalışmaları, hava koşullarından etkilenmeden güvenli ve kontrollü bir ortamda yürütülebilecek.

Ayasofya Bilim Kurulu üyesi Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın ve tarihi yapıların bakımı ve onarımı alanında uzman inşaat mühendisi Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten, gelinen aşamaya ilişkin değerlendirmelerde bulunarak, bu çalışmanın Cumhuriyet döneminde Ayasofya’da gerçekleştirilen en kapsamlı restorasyon süreçlerinden biri olduğunu belirtti.

Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un en başta ifade ettiği gibi Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki en önemli restorasyonlardan birinin Ayasofya çalışması olduğunu söyleyerek gerçekleştirilen program sayesinde dünyanın en önemli tarihi miraslarından biri olan Ayasofya için kapsamlı çalışma yapıldığını belirtti. Yalçın, eklenen brandalarla birlikte gece de çalışmaların sürdüğünü söyledi. Ayasofya için her zaman özgün dokunun korunduğunu dile getiren Yalçın, en gelişmiş, doğru ve bilimsel yöntemlerle restorasyonda yol alındığının altını çizdi.

Şu ana dek Kuzey Doğu Minaresi’nin statik aşamasının yapılmasının ardından kubbeye eklenmiş olan zararlı maddelerin kaldırılacağını ve bu kapsamda ana duvar örgüsüne erişeceklerini söyleyen Yalçın, Ayasofya’nın içerisinde de büyük bir iskelenin yapımının tamamlandığını ifade etti. Prof. Dr. Asnu Bilban Yalçın, dış duvarlarda da iskele çalışmalarıyla birlikte Ayasofya’nın restorasyon projesinin devam ettiğini dile getirdi.

Hazırlanan restorasyon projesinin temel hedeflerinden birinin yapının deprem güvenliğini en üst seviyeye çıkarmak olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten, ana kubbede güçlendirme çalışmaları gerçekleştirileceğini ifade etti. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un titizlikle yürütülen çalışmalar hakkında bahsettiği üzere Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışması olduğunu dile getiren Ökten, bu genişlikte veya buna yakın bir çalışmanın daha önce 1850’lerde Fossati tarafından yapılmış olduğunu söyledi. Bu neticede deprem bölgesi olmanın verdiği dikkatle caminin strüktürel güvenliğini en ileri seviyeye çıkarmayı hedeflediklerini belirten Ökten, güçlendirme ve onarım projelerinden söz etti.

Kubbenin güçlendirilmesi için mevcut kurşun kaplamanın kaldırılmasının zorunlu olduğunu belirten Ökten, bu süreçte yapının yağmur, rüzgar ve diğer atmosferik etkilerden korunabilmesi amacıyla geçici çelik iskele ve membran sisteminin hayata geçirildiğini söyledi.

Kurulacak koruyucu sistem sayesinde restorasyon ekibinin yılın her döneminde, 7 gün 24 saat kontrollü koşullarda çalışma imkanına sahip olacağını kaydetti.

Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten, restorasyonun en heyecan verici aşamalarından birinin kurşun örtünün kaldırılmasının ardından başlayacağını belirterek, kubbenin mevcut durumunun ilk kez bütüncül şekilde görülebileceğini ifade etti. Bugüne kadar hazırlanan projelerin çeşitli analizler, taramalar ve bilimsel varsayımlar doğrultusunda oluşturulduğunu belirten Ökten, kurşun örtünün kaldırılmasıyla birlikte kubbenin zaman içinde geçirdiği değişimlerin ve hasarların doğrudan gözlemlenebileceğini söyledi. Bu sürecin, arkeolojik kazılardaki hassasiyetle yürütüleceğini vurgulayan Ökten, elde edilecek bulguların hem restorasyon uygulamalarına yön vereceğini hem de Ayasofya’nın yapı tarihi açısından önemli bilimsel veriler sağlayacağını dile getirdi.

Kubbe üzerine yerleştirilen membran sisteminin yalnızca hava koşullarına karşı koruma sağlamadığını belirten Ökten, kullanılan malzemenin aynı zamanda yangın güvenliği sağlayan, alev yürütmeyen ve atmosferik etkilere dayanıklı ileri teknoloji ürünü olduğunu ifade etti. Bu koruma sistemi sayesinde hem kubbe hem de kubbenin altında bulunan eşsiz Bizans mozaikleri restorasyon süresince güvence altına alınacak.

Restorasyon kapsamında yalnızca fiziksel müdahaleler yapılmayacağını belirten Ökten, yapı radarı ve ileri tarama teknolojileriyle ana kubbenin şimdiye kadarki en ayrıntılı incelemesinin gerçekleştirileceğini söyledi. Bilim Kurulu bünyesinde görev yapan sanat tarihçileri, mimarlar, malzeme uzmanları ve inşaat mühendislerinin ortak çalışmasıyla yürütülen süreçte, elde edilecek veriler restorasyon kararlarının bilimsel temelde şekillendirilmesini sağlayacak.

Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten, Ayasofya’da ilk kez yapının tüm bileşenlerini kapsayan bütüncül bir restorasyon yaklaşımının uygulandığını belirtti. Çalışmaların eş zamanlı olarak ana kubbe, minareler, cepheler ve yer altındaki yapısal bölümlerde sürdüğünü ifade eden Ökten, Beyazıt Minaresi’nin güçlendirme çalışmalarının tamamlandığını, sıradaki aşamalarda Fatih ve Mimar Sinan minareleri ile ana kubbe güçlendirmelerinin devam edeceğini açıkladı. Cephe restorasyonlarında kullanılan her sıva malzemesinin laboratuvar ortamında analiz edildiğini belirten Ökten, özgün yapıya en uygun malzemelerin tercih edildiğini vurguladı. Ökten, Ayasofya’da yürütülen çalışmaların yalnızca bugünü değil, gelecek kuşakları da gözeten sürdürülebilir koruma anlayışının bir parçası olduğunu belirterek, tarihi yapının bakım ve restorasyon çalışmalarının bilimsel ilkeler doğrultusunda belirli periyotlarla devam edeceğini ifade etti.