ABD'nin yaptırımı, İran’a ‘askeri müdahale’ tehdidi: Yeni bir ‘direniş ekseni’ tartışmasını gündeme getirdi

ABD Başkanı Donald Trump, bu sabah yaptığı açıklamada, İran’ın protestoculara karşı “ölümcül güç” kullanması halinde ABD’nin “kilitlenmiş, hazır ve harekete geçmeye hazır” olduğunu söyledi. Geçen ay denizde, Rusya menşeli yaklaşık 300 bin varil nafta taşıyan ve yaptırım listesinde yer alan bir tanker, diğer bazı gemilerin tereddüt edip geri dönmesine rağmen Venezuela karasularına girdi. Aynı süreçte ABD’li yetkililer, Tahran ile Karakas arasında kurulduğunu iddia ettikleri bir insansız hava aracı hattına ilişkin ayrıntılar paylaştı ve İran tasarımı “Muhacir” sistemlerinin Venezuela’ya bağlı bir devlet havacılık şirketine sağlandığını öne sürdü.

Newsweek, bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan tablonun “dikkat çekici” olduğunu yazdı. Dergiye göre, 2026 itibarıyla, “Direniş Ekseni” olarak adlandırılan yapının esas olarak petrol sevkiyatları ve askeri parçalar üzerinden işlediği ileri sürülüyor. Bu çerçevede Rusya’nın Venezuela petrolünün taşınmasını mümkün kılan akışı sürdürdüğü, İran’ın insansız hava araçları ve mühimmat satmayı hedeflediği, ABD’nin ise her iki hattı da ekonomik ve lojistik baskı yoluyla daraltmaya çalıştığı aktarıldı. Newsweek, bunu “21. yüzyıla özgü, görünmeyen ve küresel ölçekte bir mücadele alanı” olarak tanımladı. ABD içinde farklı yaklaşımlar Haberde, ABD’deki bazı çevrelerin sert tehditlerin caydırıcı olduğu görüşünü savunduğu belirtildi. Trump’ın eski ulusal güvenlik danışmanı John Bolton, şu anda başkana muhalif bir isim olmasına rağmen, geçen yaz İran’daki nükleer tesislere yönelik saldırıların “doğru bir adım” olduğunu söyledi ve bu yönde hareket etmenin “çoktan geciktiğini” ifade etti. Hudson Institute’ta kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Douglas Feith ise söz konusu saldırılara atıfla, “Amerikalıların artık daha güvende olduğunu” öne sürdü ve güç kullanımını, kontrolsüz nükleer programların ciddi sonuçlar doğurabileceğine dair bir mesaj olarak değerlendirdi. Buna karşılık Cato Institute gibi kuruluşların daha önce ABD’nin “İran’la tam ölçekli bir savaşa doğru sürüklendiği” uyarısında bulunduğu hatırlatıldı. Bu çevreler, haziran ayındaki saldırıların ve benzeri yeni tehditlerin çatışma alanını genişletebileceğini savundu. Protestolar ve karşılıklı açıklamalar Trump’ın “kilitlenmiş ve hazır” ifadesini kullandığı Truth Social paylaşımına değinen Newsweek, bu tür açıklamaların daha önce de görüldüğünü, ancak ABD’nin söylemi, Körfez’den Karayipler’e uzanan denizcilik ve finansal yaptırım uygulamalarıyla eş zamanlı yürütmesinin dikkat çekici olduğunu aktardı. Trump’ın İran’daki protestolara ilişkin tehdit içeren açıklamalarının ardından Tahran’dan art arda tepkiler geldi. İranlı yetkililer Ali Laricani ve Ali Şemhani, ABD’nin olası bir müdahalesinin bölgesel istikrarsızlığı derinleştireceğini belirterek, İran’ın ulusal güvenliğinin “aşılması mümkün olmayan bir kırmızı çizgi” olarak değerlendirildiğini ifade etti. Venezuela petrolü ve nafta bağımlılığı Haberde, Venezuela’nın petrol ihracatının Orinoco Havzası’ndan çıkarılan yoğun ve ağır ham petrolün seyreltilmesine bağlı olduğu belirtildi. Bu işlem için kullanılan sıvının nafta olduğu, naftanın petrolün boru hatlarına pompalanabilmesi ve tankerlerle taşınabilmesi açısından kritik bir rol oynadığı ifade edildi. Newsweek, Venezuela petrolünü “kışın mevsimindeki bal” benzetmesiyle tarif ederken, naftanın bu yoğunluğu azaltan “ılık su” işlevi gördüğünü aktardı. Nafta tedarikinin yavaşlaması halinde ihracatın durduğu ve gelir akışının kesildiği kaydedildi.

Lloyd’s List tarafından aktarılan ticaret izleme verilerine göre, Rusya, Venezuela’nın başlıca nafta tedarikçisi konumuna geldi. Bu durumun, Venezuela devlet petrol şirketi PDVSA’nın ekstra ağır petrolü ihraç edilebilir hale getirmesine olanak sağladığı belirtildi. Haberde, aralık ayının son günlerinde yaptırım altındaki bazı gemiler rotadan ayrılırken, Rusya çıkışlı bir nafta sevkiyatının Venezuela limanına ulaştığı bilgisine yer verildi. Reuters’ın haberine atıfla, ABD’nin yürüttüğü baskıların somut sonuçlar doğurmaya başladığı aktarıldı. Buna göre, PDVSA’nın artık yakıt stoklarının 31 Aralık itibarıyla yaklaşık 25 milyon varile ulaştığı, aylık ihracatın ise kasım ayındaki günlük 950 bin varil seviyesinin yaklaşık yarısına düştüğü bildirildi. Bunun, tankerlerin beklemesi, rotadan dönmesi ya da yüzer depolama olarak kullanılmasıyla bağlantılı olduğu ifade edildi. İran–Venezuela askeri iş birliği iddiaları Newsweek, bu süreçte İran’ın Venezuela’ya farklı bir alanda da teklif sunduğunun ileri sürüldüğünü yazdı. ABD Hazine Bakanlığı, 30 Aralık’ta yaptığı açıklamada, Venezuela ile İran arasında kurulduğunu belirttiği bir ağı yaptırım listesine aldığını bildirdi. Açıklamada, bu ağın “milyonlarca dolar” değerinde silahlı insansız hava aracı satışını ve yerel montajı kolaylaştırdığı öne sürüldü. Venezuela’nın devlet şirketi EANSA ve yöneticileri ile Muhacir serisi insansız hava araçlarıyla ilişkilendirilen İranlı ortakların isimleri paylaşıldı. Aynı hafta içinde Washington’un, İran petrolünü taşıdığı belirtilen 29 “gölge filo” gemisini ve bunların yöneticilerini hedef aldığı; ayrıca Venezuela bağlantılı bazı tüccar ve tankerleri de yaptırım kapsamına aldığı kaydedildi. Yaptırımlar ve yeni yöntemler Financial Times’ın haberine göre, İran’ın savunma ihracat birimi, ödemelerin kripto para üzerinden yapılmasını da içeren yeni yöntemler sunmaya başladı. Bu durum, bir devletin açık biçimde kripto para karşılığında silah satışı teklif etmesine dair nadir örneklerden biri olarak aktarıldı. Haberde, Rusya’nın rolünün artık dolaylı olmaktan çıktığı da belirtildi. ABD’nin deniz müdahaleleri artarken, Moskova’nın Washington’dan Venezuela’ya yöneldiği bildirilen bir petrol tankerinin takibinin durdurulmasını resmen talep ettiği ifade edildi. Newsweek, bu diplomatik girişimin, yaptırım uygulamalarının Amerika kıtasında ABD ile Rusya arasında bir gerilim başlığı haline geldiğini gösterdiğini yazdı. “Faturalar Ekseni” değerlendirmesi Newsweek, tüm bu unsurlar bir araya getirildiğinde ortaya çıkan yapının ideolojik bir bloktan ziyade “faturalar ekseni”ne benzediğini iddia etti.

Buna göre Rusya, Venezuela’nın petrol sevkiyatını mümkün kılan seyreltilmiş akışı sağlarken; İran, Karakas’ı kendi askeri-sanayi ekosistemiyle ilişkilendiren insansız hava araçları ve mühimmat tedarik ediyor. ABD’nin ise her iki hattın maliyetini artırmayı ve güvenilirliğini azaltmayı hedeflediği belirtildi. Haberde, durumun “son derece tehlikeli” olarak nitelendirildiği, Trump’ın protestocuların öldürülmesi halinde müdahale edileceğine dair açıklamasının ise kısa vadeli riskleri daha da yükselttiği ifade edildi.