Hayattan Koparılan Din, Adaletten Kopan Dünya: Bugün İslam Ne Söyler?
Hayattan Koparılan Din, Adaletten Kopan Dünya: Bugün İslam Ne Söyler?
Hüseyin Demir
Dünya bugün büyük bir gürültü içinde yaşıyor. Teknoloji ilerliyor, iletişim hızlanıyor, bilgi çoğalıyor; fakat insan daha huzurlu, daha adil, daha güvende değil. Savaşlar bitmiyor, adaletsizlik derinleşiyor, insan yalnızlaşıyor. Tam da bu noktada İslam yeniden tartışma konusu ediliyor. Ancak tartışılan şey çoğu zaman İslam’ın kendisi değil; ondan koparılmış, daraltılmış ya da araçsallaştırılmış bir görüntüsü oluyor.
Oysa İslam, tarihte hayata yön verdiği dönemlerde, ne yalnızca camiye sıkışmıştı ne de siyasetin ham malzemesiydi. Hayatın merkezindeydi. İnanç, aklı dışlamıyor; akıl, ahlâktan kopmuyordu. Bilgi güç için değil, hikmet için aranıyordu. Bugün yaşanan kriz, tam da bu bütünlüğün kaybolmasının sonucudur.
Kur’an’ın hayata bakışı son derece açıktır: İnsan başıboş değildir. Güç sınırsız olamaz. Zenginlik sorumluluk doğurur. Yönetim emanettir. Adalet ise pazarlık konusu yapılamaz. Modern dünyada özgürlük en yüce değer gibi sunulurken, Kur’an özgürlüğü sorumlulukla birlikte düşünür. Sınırsız özgürlük vadeden anlayışlar, insanı yüceltmek yerine onu savunmasız bırakır. Kur’an ise insanı hem onurlu hem hesap verebilir bir varlık olarak tanımlar.
Bugün İslam iki uç arasında sıkıştırılıyor. Bir tarafta onu sadece bireysel vicdana hapseden, hayata karışmaması gereken “özel alan dini”ne indirgeyen bir yaklaşım var. Diğer tarafta ise sert, dışlayıcı, korku üreten ve dini bir tahakküm aracına dönüştüren bir anlayış. Her iki yaklaşım da İslam’ın ruhuna yabancıdır. Çünkü İslam ne etkisiz bir inançtır ne de baskıcı bir ideoloji.
Kur’an’ın inşa etmeye çalıştığı toplumda ahlâk, hukuktan önce gelir. Hukuk, ahlâkla beslenmezse adalet üretmez. Bugün dünyanın en büyük sorunu yasa eksikliği değil, vicdan eksikliğidir. İslam’ın iddiası tam da burada başlar: Vicdanı inşa etmeden sistemi ayakta tutamazsınız. Kalbi düzeltmeden düzen kuramazsınız.
Geçmişte İslam’ın cihanşümul olduğu dönemlerde, din; bireyi terbiye ederken toplumu da ayakta tutuyordu. İlim adamı kibirli değildi, yönetici hesap vermekten kaçmazdı, tüccar kazancını kutsallaştırmazdı. Çünkü herkes, gücün de bilginin de emanet olduğunu biliyordu. Bugün ise bilgi güç üretiyor ama hikmet üretmiyor; siyaset yönetiyor ama adalet üretemiyor.
Günümüz dünyasında İslam ne olmalıdır sorusu, aslında “İslam neye indirgenmemelidir?” sorusuyla birlikte sorulmalıdır. İslam; nostaljik bir geçmiş anlatısı değildir. İslam; güncel krizlere sessiz kalan bir ritüeller bütünü değildir. Ve İslam; sloganlara sıkıştırılacak bir kimlik göstergesi hiç değildir.
İslam bugün, insan onurunu merkeze alan bir adalet dili olmalıdır. Güç karşısında susmayan, mazlumun kimliğine bakmadan yanında duran, ahlâkı sadece bireysel değil kamusal bir sorumluluk olarak gören bir duruş olmalıdır. Kur’an’ın hayata bakışı budur: “İyiliği emretmek, kötülüğü engellemek” sadece bireysel bir öğüt değil; toplumsal bir görevdir.
Bugünün âlimleri ve aydınları için asıl mesele, İslam’ı savunmak değil; onu doğru yerde ve doğru biçimde temsil etmektir. Çünkü İslam en çok, yanlış temsil edildiğinde zarar görür. Sertlik adına merhameti, gerçekçilik adına ahireti, akıl adına vahyi dışlayan her yaklaşım, bu dini hayattan biraz daha koparır.
Belki de artık şu soruyla yüzleşmenin zamanı gelmiştir:
İslam mı çağın gerisinde kaldı, yoksa çağ mı adaleti, vicdanı ve sınırı kaybetti?
Eğer dünya bugün bu kadar yorgunsa, eğer insan bu kadar yönsüzse, belki de sorun İslam’ın hayata söyleyecek sözü olmaması değil; bizim o sözü duymaya hazır olmamamızdır. Çünkü Kur’an hâlâ hayata bakıyor, hâlâ insanı uyarıyor ve hâlâ adaleti merkeze çağırıyor.
Mesele, bu çağrının yeniden hayata tercüme edilip edilemeyeceğidir.
Artık şu hakikatle yüzleşmek gerekiyor:
slam hiçbir çağın gerisinde kalmaz; çağlar, adalet ve vicdanla bağını kopardığında İslam’dan uzaklaşır. Çünkü Kur’an, zamana göre değişen bir düşünce değil; zamanı ölçen bir mizan, insanı ve gücü sınırlayan ilahî bir ölçüdür. Değişen çağlar değil, değişmesi gereken insanın hırsı, zulme meyli ve sınır tanımazlığıdır.
İslam, geçmişte olduğu gibi bugün de hayata seslenmektedir. Adaleti güçle değil hakla kurmayı, özgürlüğü başıboşluk değil sorumluluk olarak yaşamayı, ilerlemeyi ahlâktan koparmamayı öğretir. Sorun, İslam’ın hayata söyleyecek sözünün bitmesi değil; modern insanın bu sözü duymak istememesidir.
Kur’an hâlâ aynı yerde duruyor: Güce sınır, servete sorumluluk, yönetime emanet, insana onur yüklüyor. Eğer dünya bugün bunalımdaysa, bu İslam’ın eskimesinden değil; insanın ilahî ölçüden uzaklaşmasındandır. Çünkü adalet unutulduğunda çağ ilerlemiş olmaz, sadece büyüyen bir zulüm üretir.
İslam, dün olduğu gibi bugün de insanı ayağa kaldıracak ölçüyü sunmaktadır. Mesele, bu ölçünün yeniden hayata taşınıp taşınmayacağıdır.
Ve asıl imtihan da tam burada başlamaktadır.
Selam ve dua ile.