Eskiden de anneler bebeklerini beslerlerdi ama, böyle şeyler duyup işitmeden..
Bebeğimizin zekasında bir gerilik falan olur mu diye endişe taşımadan. Üstelik hayli de zeki insanlar, hatta üstün zekâlı insanlar yetiştirdiler. Gelgelelim devrimizde anneler "modern yaşam"ın kıskacında. Bazıları bebekleri kadar kendi güzellikleri ve alışkanlıklarından asla tavize yanaşmadan davranıyorlar. Eh, raflarda zaten içleri katkı maddeleri ile dolu hazır ürünlerle dolu. Gidip onları yapılan reklamlara aldanarak alıp bebeklerine yediriyorlar. Neyse biz bugün için asıl söylemek istediğimize gelelim: Maalesef bebeklerde demir eksikliği bebeğin zekâ gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.
Demir eksikliğinin dünyada kaç çocuğu etkilediğine dair kesin bir veri olmasa da, anemi, demir eksikliğinin dolaylı bir göstergesi olarak kullanıldığında, okul öncesi çağdaki çocukların en az yüzde 30-40'ında demir eksikliği görüldüğü tahmin ediliyor.
Demir eksikliğinin anemi dışında yol açtığı en önemli sorunlardan biri ise çocuğun zeka gelişimi olumsuz yönde etkileyebilmesi.
Demir eksikliğinin zamanında fark edilmezse zekâ katsayısındaki düşüklüğün ve zihnî fonksiyon bozukluğu kalıcı hale dönüşebiliyor.
Onun için özellikle ilk 2 yaşta çocuğun düzenli hekim takiplerinin atlanmaması çok önemli.
Zeka düzeyi 5 puan düşüyor
Demir eksikliğinde eritrosit, bir başka deyişle kan hücreleri yapımının etkilenmesinden çok önce merkezi sinir sistemindeki demir azalıyor. Bu azalma dopamin, serotonin ve noradrenalin gibi beyin hücrelerinin haberleşmesinde görevli olan maddelerin üretimi, fonksiyonu ve parçalanmaları için gerekli olan demire bağımlı enzimlerin aktivitesini bozuyor.
Bunun sonucunda da, beynin hızla büyüdüğü ve temel psikomotor becerilerin kazanıldığı süt çocukluğu (1-12 ay) döneminde oluşan demir eksikliği zekâ gelişimini olumsuz yönde etkileyebiliyor. Öyle ki zeka katsayısı (IQ) kalıcı olarak, olması gereken düzeyin yaklaşık 5 puan altına düşebiliyor.
Belirtilere dikkat!
Peki ama demir eksikliği hangi sinyallerle kendini gösteriyor?
Ciltte solukluk, huzursuzluk, iştahsızlık, kalp atımında hızlanma sorunu varsa, aileler zaman kaybetmeden hekime başvurmalı.
Demir eksikliğinde bebek öyle garip bir hareket yapar aklınıza küçükbaş hayvanların davranışı gelir. Toprak yer! Duvarı yalamak ister. Eline geçirdiği çalatı kaşığı yalar. Buz yalar!
Bunlar demir eksikliğinden bedenin doğal yönelimleridir. Hayvanlar da bunu bu yüzden yapar.
Dikkatsizlik ve konsantrasyon güçlüğü gibi belirtiler de demir eksikliği için size uyarıcı olmalı.
Sebep: hatalı beslenme
Bir başka deyişle demirin beslenme yoluyla yetersiz alınmasının demir eksikliğinin en sık görülen sebebini oluşturuyor.
Çölyak gibi emilimi bozan bazı hastalıklar da demirin yetersiz alımına sebep olabiliyor.
Yoğun burun kanamaları, bağırsak polipleri ve bazı bağırsak parazitleri de demir kaybıyla sonuçlanabiliyor. Demir eksikliğine yol açan bir başka önemli etken de, artmış olan ihtiyaç. Nedir o ihtiyaç? Prematüre doğanlarda ve süt çocukluğu döneminde demire olan ihtiyaç artıyor.
Zamanında doğan bebeklerin demir depoları ilk 5-6 ay için yeterli oluyor. Ancak doğum ağırlıklarının 2 katına çıktıklarında, beslenmelerinde demir içeren besinlere ağırlık verilmezse demir depoları tükenmeye başlıyor. Bunun sonucunda da demir eksikliği gelişiyor. 6-12 aylarda demir takviyesi öneriliyor.
Dünya Sağlık Örgütü, Türkiye gibi demir eksikliğinin sık olduğu ülkelerde 6-12 aylarda demir takviyesi öneriyor. Amerikan Pediatri Akademisi de 9-12 ay arasında bir kez kan sayımı ve demir seviyelerinin kontrolü ile tarama yapılmasını tavsiye ediyor.
Demir eksikliği tesbit edildiği durumlarda tedavi şekline, kansızlık durumunun ağırlığına ve eşlik eden hastalıklara göre hekimler karar veriyor.
Korumanın püf noktası
İlk 6 ay sadece anne sütüyle besleyin. İkinci 6. ayda anne sütünü verirken ek besinler vermeye başlayın. Bu besinler içinde kırmızı ve beyaz et, yumurta sarısı, karaciğer, baklagiller ve yeşil yapraklı sebzeler gibi demirden zengin besinler bulunmasına dikkat edin.
Beslenmesinde demir emilimini kolaylaştıran limon, portakal, domates gibi C vitamininden zengin besinler bulundurun.
Kendiniz sofrada çay içerken demir emilimini azaltan çay ile ekmek kabuğunu bebeğinize de vermeyin.
Mümkünse 2 yaşına kadar ek besinlerle birlikte anne sütü vermeye devam edin ve inek sütünden kaçının.
1 yaşından sonra günlük süt alımının 500 ml'yi geçmemesine dikkat edin.
Burada en önemlisi ne? İllâ 2 yaşına kadar anne sütüyle beslemek ve hazır ürünlerden kesinlikle kaçınmak!
