Vertigo neden olur? Baş dönmesi nasıl anlaşılır?
Vertigo, vücudun denge sistemini oluşturan iç kulak ve beyindeki bozukluklar sonucu ortaya çıkan ve kişinin çevresinin döndüğü hissini yaratan bir hareket halüsinasyonudur.
Vücudumuzdaki denge, kaslar, kemikler, gözler ve özellikle iç kulaktan (labirent) gelen bilgilerin beyin ve beyincik tarafından toplanıp analiz edilmesiyle sağlanan karmaşık bir süreçtir. Bu hassas yapıda meydana gelen herhangi bir aksaklık, baş dönmesi şikayetine yani vertigoya neden olabilir. Vertigo, esasen bir hastalık değil, altta yatan başka bir rahatsızlığın belirtisidir ve kişinin yaşam kalitesini ciddi ölçüde düşürür.
Vertigo Nedir ve Nasıl Oluşur?
Vertigo, hastanın etrafındaki eşyaların bir eksen çevresinde dönüyor gibi hissetmesi veya gözler kapalıyken bile hastanın kendisinin döndüğünü algılaması şeklinde tarif edilir. Çoğunlukla iç kulakta bulunan denge organının anormal uyarılması sonucu beyinde yanlışlıkla hareket algılaması oluşur. Baş dönmesi şikayetiyle gelen bir hastada, bu durumun santral (beyin kaynaklı) mı yoksa periferik (beyin dışı, genellikle iç kulak kaynaklı) mı olduğunun belirlenmesi tanı sürecinin ilk ve en kritik adımıdır.
Baş Dönmesine Yol Açan Başlıca Nedenler Nelerdir?
Vertigoya neden olan durumlar geniş bir yelpazeyi kapsasa da, iç kulak kaynaklı vertigo nedenleri en sık karşılaşılanlardır. Bunların başında, Pozisyona Bağlı Baş Dönmesi (BPPV) gelir; bu durumda iç kulaktaki kristaller yerinden oynar. Diğer önemli nedenler arasında denge sinyallerini beyne ulaştıran sinirin iltihaplanması olan Vestibüler Nörinit, Kronik Orta Kulak İltihapları ve iç kulaktaki sıvıların artmasıyla karakterize Meniere hastalığı yer alır. Ayrıca üst solunum yolu enfeksiyonları, menenjit gibi ateşli hastalıklar da iç kulağı etkileyerek geçici veya kalıcı vertigoya yol açabilir.
İç kulak kaynaklı vertigo belirtileri genellikle sadece dönme hissiyle sınırlı kalmaz. Bu tür baş dönmelerine sıklıkla kulakta basınç hissi, kulak çınlaması (tinnitus), işitme azlığı, bulantı ve kusma eşlik edebilir. Örneğin, BPPV hastaları yatakta sağa veya sola dönerken saniyeler süren şiddetli bir dönme hissine kapılırlar.
Vertigo Tedavisi Nasıl Yapılır?
Vertigo, altta yatan hastalığın belirtisi olduğu için başarılı bir tedavi için öncelikle doğru teşhis şarttır. Tanı konulması aşamasında Kulak Burun Boğaz (KBB) ve Nöroloji bölümleri anahtar rol oynarken, bazı durumlarda dahiliye, kardiyoloji veya göz hastalıkları uzmanlarının da değerlendirmesi gerekebilir.
Vertigo tedavisi, nedene göre değişir. Eğer sebep pozisyonel baş dönmesi (BPPV) ise, ilgili hekimin muayene sırasında hastaya uygulayacağı basit baş manevraları (kristallerin yerine oturtulması) ile büyük oranda tedavi sağlanır. Diğer durumlarda ise ilaç tedavisi kullanılır. İlaç tedavisine yanıt vermeyen şiddetli Meniere hastalığı olgularında ise nadiren cerrahi müdahale gerekebilir.
