Yaradılıştan bahşedilen hangi hassamıza şükretmeyiz ki, koku alma ve tat duyumuz da aynen öyle şükretmemiz gereken bizi erken uyaran önemli hislerdir.
Yanlış koku ve tat alan kişiler bundan yoksun kalırlar. Hayatları hayal edilemez bir yavanlığa dönüşür. Koku ve tat sadece bir lezzet meselesi değildir. Bizi yangına, zehirli gazlara ve bozulmuş yiyeceklere karşı uyarır.
Bak şu sigaranın yaptığına
Sigara dumanı insanların karşılaştığı en sık ve en yoğun hava kirliliği ajanıdır. Kokuların ayırt edilmesi ve tat alma duygusunun azalmasına sebep olur. Sigarayı bırakmak koku almayı arttırır fakat bu olay çok yavaş ortaya çıkar. Meselâ günde iki paket sigara içen kişinin tekrar eskisi gibi koku alabilmesi için sigara içtiği dönem kadar sigarayı bırakması gerekir.
NASIL OLUYOR?
Koku ve tat alma duyguları kimyasal his sistemimize aittir. Etrafımızdaki maddelerden kaynaklanan bazı kimyasal maddelerin burun, ağız ve boğazımızı uyarması ile bu karışık işlemler başlar. Sinir uçları uyarılarak bu mesajlar beyine iletilir ve beyinde ayırt edilirler. Fakat biliyor musunuz; tıbbın hala tam olarak çözemediği, bir sürü varsayımla izaha çalıştığı bir konudur koku alma sistemimiz.
Yiyecek ve içecekler tükürük ile karışarak ağız, dil ve boğazda bulunan koku sinir uçlarını uyarırlar. Aynı şekilde uyarıyı beyindeki belirli bölgelere ulaştırırlar, deyip geçiyoruz.
Ağız tadımız nasıl bozuluyor?
Baskın sorun 60 yaşından sonra doğal koku alma yeteneğinin azalmasıdır. Daha yaşlı birçok kimse koku alma yeteneklerini kaybediyor. Fakat, genelde her yaştaki kadınlar, erkeklere göre koku almada daha duyarlıdırlar.
Bazı kişiler koku ve tat alma bozukluğu ile doğabilirler ama birçok kimsede bu durum kaza veya hastalık sonrası oluşur. Üst solunum yolu iltihapları çoğu kere suçlanmıştır aynı zamanda kafa kırıklarında da koku alma bozukluğu ortaya çıkabilir.
Koku ve tat alma bozuklukları, hormonal bozukluklardan ve diş problemlerinden de kaynaklanabilir. Böcek ilacı veya bazı diğer ilaçlara uzun süre maruz kalanlarda da oluşabilir.
Kendim İçin Ne Yapabilirim?
Koku veya tat alma problemi ile karşı karşıya iseniz, bu durumu oluşturacak sebep ve ortamları ayırdetmeye çalışınız. İlk ne zaman farkına vardınız? Öncesinde bir nezle, grip geçirdiniz mi? Kafa travması oldu mu? Alerjik olabileceğiniz hava kirliliği, hayvan tüyü veya toza maruz kaldınız mı? Bu tekrarlayan bir problem midir? Özel bir mevsimi var mı mesela çiçek polenlerinin arttığı dönem gibi?
İKİSİ BİRBİRİNE KARIŞIYOR
Bazen sonuç size sürpriz gelse de koku ve tat almanız oldukça farklı çıkabilir. Tat problemi olarak düşündüğünüz rahatsızlık koku alma problemi olarak ortaya çıkabilir, çünkü aslında tat aldığınızı zannettiğiniz birçok şeyin kokusunu alıyorsunuz.
Koku ve tat alma hücreleri yaşlandıkları veya hasara uğradıkları vakit yenilenen tek sinir sistemi hücreleridirler. Hani kertenkelenin kopan kuyruğunu yenileyen hücreleri gibi..
Bu yüzden bilim adamları koku ve tat alma hücrelerini diğer hücrelerin de yenilenebilmesi açısından da incelemektedirler.
Tatlı, ekşi, acı ve tuzlu olmak üzere genelde dört temel tat ayırt edebiliriz.
Birçok madde esas olarak kokularından tanınırlar. Çikolata yerken burnunuzu kapatırsanız, yediğiniz maddenin tatlı veya acı olduğunu hissedebilirsiniz ama çikolata olduğunu anlamakta zorlanırsınız. Bu durum çikolatanın tanıdık lezzetinin çoğunlukla koku ile algılandığındandır.
