Peynir severlere müjde gibi haber! Yüksek yağlı süt ürünleri bunamayı engelliyor mu?
Gıda dünyasında ezber bozan yeni bir araştırma, beslenme alışkanlıkları ile zihin sağlığı arasındaki ilişkiye dair şaşırtıcı sonuçlar ortaya koydu. Yapılan geniş kapsamlı bir çalışmaya göre, yüksek yağlı peynir ve krema tüketen bireylerin, demans (bunama) geliştirme riskinin çok daha düşük olduğu belirlendi. Yıllardır kalp sağlığı için "uzak durulması gerekenler" listesinde yer alan tam yağlı süt ürünlerinin, beynin bilişsel fonksiyonlarını korumada beklenmedik bir kalkan görevi görebileceği fikri tıp camiasında büyük yankı uyandırdı. Bulgular, peynirin içindeki belirli yağ asitlerinin sinir hücrelerini koruyabileceğine işaret ediyor.
Araştırmada, yüksek yağlı peynir veya krema tüketen kişilerde demans riskinin daha düşük olduğu saptandı. Ancak uzmanlar, bunun doğrudan neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmediğini vurguluyor.
Peynir ve krema, doymuş yağ oranı yüksek besinler arasında yer alıyor. Beslenme kılavuzları uzun yıllardır, bu tür yağların LDL yani “kötü” kolesterolü artırdığına ve kalp krizi ile felç riskini yükselttiğine dair güçlü kanıtlar nedeniyle tüketimin sınırlandırılmasını öneriyor.
Bilim insanları arasında, tam yağlı süt ürünlerinin gerçekten sağlık risklerini artırıp artırmadığı konusunda tartışmalar sürüyor. Yeni çalışma, bu gıdaların demans ya da kardiyovasküler hastalıklar dâhil olmak üzere sağlık açısından nötr ya da hatta faydalı olabileceğine işaret eden bazı kanıtlara katkı sağlıyor.
İsveç’teki Lund Üniversitesi’nde beslenme epidemiyoloğu olan ve çalışmaya liderlik eden Emily Sonestedt, bu bulguların doymuş yağların sağlıklı olduğu anlamına gelmediğini belirtiyor. Sonestedt, bazı süt ürünlerinin diğer özelliklerinin, yağların potansiyel zararlarını dengeleyebileceğini söylüyor.
Uzmanlar, araştırmanın sınırlı olduğunu ve yalnızca yüksek yağlı süt ürünleri ile demans arasında bir ilişki gösterdiğini, neden-sonuç ortaya koymadığını da özellikle vurguluyor.
Araştırma nasıl yapıldı?
Çalışmaya dahil olmayan, İsviçre’deki Bern Üniversitesi’nde hekim ve beslenme epidemiyoloğu olan Dr. Patricia Chocano-Bedoya’ya göre, Neurology dergisinde yayımlanan bu araştırma, süt ürünleri tüketimi ile demans riski arasındaki ilişkiyi inceleyen en büyük ve en uzun süreli çalışmalardan biri.
Araştırmacılar, 1990’lı yıllarda İsveç’te 45 ile 73 yaşları arasındaki yaklaşık 28 bin yetişkini çalışmaya dahil etti. Katılımcılar yedi gün boyunca yedikleri ve içtikleri her şeyi kaydetti; yazılı bir anket doldurdu ve yüz yüze görüşmelere katıldı.
Araştırmacılar, 2014 ve 2020 yıllarında İsveç’teki ulusal bir kayıt sisteminde yer alan tıbbi verilere dayanarak kaç kişinin demans geliştirdiğini inceledi. Ardından, çalışmanın başında tüketilen farklı süt ürünlerinin, yıllar sonra demans geliştirme olasılığıyla ilişkili olup olmadığına baktı. Analizlerde sigara kullanımı, alkol tüketimi, yüksek tansiyon ve kardiyovasküler hastalık aile öyküsü gibi faktörler de dikkate alındı.
2020 itibarıyla, Cheddar, Brie veya Gouda gibi yüksek yağlı peynirlerden günde en az 50 gram tükettiğini bildiren kişilerin yaklaşık yüzde 10’unda demans gelişti. Günde 15 gramdan az tüketenlerde ise bu oran yüzde 13 olarak kaydedildi.
Araştırmaya göre, günde en az 20 gram yüksek yağlı krema (yaklaşık 1,3 yemek kaşığı ağır krema) tüketen kişilerde de demans riski, hiç krema tüketmeyenlere kıyasla daha düşük bulundu.
Buna karşılık, tereyağı, süt, fermente süt, az yağlı peynir veya az yağlı krema tüketimi ile demans riski arasında bir ilişki saptanmadı.
Uzmanlar bulguları nasıl değerlendiriyor?
The New York Times’tan Alice Callahan’ın haberine göre, Tayvan'daki Taipei Tıp Üniversitesi'nde görev yapan doktor ve beslenme epidemiyoloğu Dr. Tian-Shin Yeh, yeni çalışmayla birlikte yayınlanan bir yazıda çalışmanın çeşitli sınırlamaları olduğunu ve "dikkatle yorumlanması gerektiğini" belirtti. Yeh, araştırmacıların katılımcıların beslenmesini yalnızca çalışmanın başında değerlendirdiğine ve insanların takip eden on yıllar boyunca beslenme alışkanlıklarını değiştirmiş olabileceğine dikkat çekti.
Araştırmacılar ayrıca bir “ikame analizi” yaptı. Bu analiz, yüksek yağlı kırmızı et veya işlenmiş et yerine peynir tüketmenin, daha düşük demans riskiyle ilişkili olduğunu gösterdi. Dr. Yeh, bunun peynirin bu gıdalara kıyasla daha iyi bir seçenek olabileceğini düşündürdüğünü, ancak çalışmanın peynirin “doğası gereği nöroprotektif” olduğunu kanıtlamadığını söyledi.
Yeh ayrıca, çalışmanın balık, zeytinyağı, kuruyemişler veya tohumlar gibi sağlıklı doymamış yağlar açısından zengin gıdalarla peynirin karşılaştırılmadığını belirtti.
Peynirin özel bir etkisi var mı?
Emily Sonestedt, çalışmanın sınırlamalarını kabul ederek bulguların, tüketilen peynirin büyük ölçüde işlenmiş olduğu ve çoğunlukla pizza, sandviç ve taco gibi yiyeceklerle birlikte tüketildiği Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkeler için geçerli olmayabileceğini vurguladı. Ancak peynirde bulunan K veya B12 vitaminleri ya da kalsiyum gibi minerallerin potansiyel faydalar sağlayabileceğini söyledi.
Boston’daki Brigham and Women’s Hospital’da epidemiyolog olan Deirdre K. Tobias ise bulguların doymuş yağlara “serbest geçiş” olarak yorumlanmaması gerektiğini belirtti. Tobias, araştırmaların doymuş yağların demans dâhil uzun vadeli sağlık riskleriyle ilişkili olduğunu; zeytinyağı, kanola yağı, balık, kuruyemişler ve tohumlarda bulunan doymamış yağların ise daha düşük riskle bağlantılı olduğunu tutarlı biçimde gösterdiğini söyledi.
Tobias, tam yağlı süt ürünlerinin faydalı ya da nötr olduğunu öne süren pek çok çalışmanın, katılımcıların beslenmesinin diğer yönlerini tam olarak hesaba katmadığını da ifade etti. Tam yağlı süt ürünlerinin, rafine karbonhidrat oranı yüksek gıdalara kıyasla daha iyi görünebileceğini; ancak tam tahıllar, zeytinyağı, baklagiller veya kuruyemişlerle karşılaştırıldığında bu gıdaların sağlık açısından daha olumlu sonuçlarla ilişkilendirildiğini söyledi.
Emily Sonestedt, insanların bu çalışmanın sonuçlarına dayanarak mutlaka daha fazla peynir yememesi gerektiğini vurguladı. Ancak ölçülü tüketildiğinde peynirin sağlıklı bir beslenmenin parçası olabileceğini söyledi. Dr. Yeh ise beyin sağlığı için daha iyi seçenekler olduğunu belirtti.
