92 yıl önce basılan Cumhuriyet altını vatandaşların yatırım ve özel günlerde tercihlerinde ilk sıralardaki yerini halâ koruyor.
Türkiye Cumhuriyeti kağıt paralarından önce basılan Cumhuriyet altını, ilk kez Ekim 1925'te Darphane'nin Topkapı'daki binasında düzenlenen törenle hayatımıza girdi.
Türkiye'de 92 yıllık geçmişe sahip Cumhuriyet altını, tarihi itibarıyla Türkiye Cumhuriyeti kağıt paralarını geride bırakırken, vatandaşların yatırım ve özel günlerde takı amaçlı tercihlerinde ilk sıralardaki yerini de bugüne kadar korumayı başardı.
29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte artık eski kalıplar ile sikke basımı mümkün olmadığından Cumhuriyet dönemi altın sikke (meskük) basımı için mevzuat düzenleme çalışmalarına başlandı.
İLK OLARAK 5 LİRALIK ALTIN SİKKE BASILDI
İlk altın sikke basımı ise 1925 yılında dönemin maliye vekili, milletvekilleri, askeri ve mülki erkanın katıldığı bir törenle Topkapı Sarayı avlusunda yer alan Darphane'de gerçekleştirildi. İlk olarak basılan 5 liralık altın sikke, Atatürk'e sunulmak üzere dönemin Maliye Vekili Abdülhalik Renda'ya teslim edildi.
Meskük beş liralık altının ön yüzünde Arap alfabesiyle "Türkiye Cumhuriyeti 1341", arka yüzünde ise "Ankara 23 Nisan 1336" yazısı bulunuyor. Meskük Cumhuriyet altınının ise bir yüzünde ''Türkiye Cumhuriyeti 1923'', Cumhuriyet'in hangi yılında basıldığını gösteren tarih ve diğer yüzünde ise ortada Atatürk'ün başının yandan görünüşü ile ''Hakimiyet Milletindir'' ve resmin altında ''Ankara'' ibareleri bulunuyor.
BUGÜNKÜ STANDARTLARINA 1951’DE KAVUŞTU
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasına mahsus Ekim 1925'te basılan ilk Cumhuriyet beş liralık altın, bugünkü standardına ise 1951'de kavuştu. İlk ziynet 5 liralık altın ise 1927'de basılmıştı. İlk Atatürk resimli meskükler 1944'e, ilk Atatürk resimli ziynetler ise 1938'e ait.
1951 tarihli TBMM kararı çerçevesinde sadece Darphane tarafından üretilen Cumhuriyet altınları; 24 ayar standart külçe altının döküm, hadde, doğrama, tolerans, tav, baskı, kenar tırtıl, kalite kontrol gibi çok güvenlikli ve hassas işlemlerden geçirilerek sikke ve ziynet olmak üzere iki grupta, 10 farklı çap ve ağırlıkta, 22 ayar olarak üretiliyor.
TAM, YARIM, ÇEYREK, İKİ BUÇUKLUK VE BEŞLİK GRUPTAN OLUŞUYOR
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürü Sadettin Parmaksız, Cumhuriyet altınının; tam, yarım, çeyrek, iki buçukluk ve beşlik grubundan oluştuğunu dile getirerek, şunları kaydetti:
"Meskük ve ziynet grubundaki 10 çeşit altına verdiğimiz isim; Cumhuriyet altınıdır. Ziynet yani süs grubu, piyasada ince grup diye tabir edilir. Genellikle süs, takı amaçlı düğün ve nişanlarda kullanılır. Meskük yani sikke grubu ise piyasada Ata lira, kalın diye tabir edilir ama tamamı Cumhuriyet altınıdır. Bu iki grup arasında ayar olarak fark yok. İkisi de 22 ayar. Ağırlık itibarıyla her ikisinin de tam, yarım, çeyrek, iki buçukluk ve beşliki var. Görsel olarak bakıldığında ziynet altınlar daha ince, geniş çaplı ve tırtılı eğik.
Her ikisinin de ön yüzünde Atatürk rölyefi ve arka yüzünde Türkiye Cumhuriyeti ibaresi ve basım yılı var. Ziynet grubunda Türkiye Cumhuriyeti kaligrafik yazı ile yazılmış. Basım yılı ise miladi yıl olarak belirtilir. Meskük grubunda ise Türkiye Cumhuriyeti yazısı, altlı-üstlü ve Latin harfleriyle yazılır. Altında Cumhuriyetin kuruluş yıl dönümü olan 1923 ve Cumhuriyetin kaçıncı yılında basıldıysa o yıl dönemini ifade eden rakam yer alır. İkisi arasında en temel farklılık bu. Onun dışında hiçbir fark yoktur."
YILLIK ÜRETİM 49 TON
Son on yıla bakıldığında Cumhuriyet altını yıllık üretiminin ortalama 49 ton civarında olduğuna işaret eden Parmaksız, "Bu miktarın yüzde 70'i ziynet, yüzde 30'u ise meskük grubu Cumhuriyet altınıdır. Dönemler içerisinde yıllar itibarıyla bu miktar ve ortalama rakam bazen iki katına kadar çıkabilir bazen yarı yarıya da düşebilir." şeklinde konuştu
ÖZEL GÜNLERDE TALEP ARTIYOR
Altın fiyatlarındaki değişiklik, düğün-nişan dönemleri, yaz ayları ve önemli günlerde Cumhuriyet altınına ve kendilerine olan talebin arttığını vurgulayan Parmaksız, şunları kaydetti:
"Kıymetli madenlerin değerini ağırlık ve ayarı belirler. Ağırlığı tartım yapılarak her yerde kontrol etme imkanı vardır. Ayarı tespit etmek için ise özel bir çalışma gerekir. Laboratuvar ortamında kimyasal analiz yapılmalıdır. Onun dışındaki yöntemlerin hiçbirisi kesin sonuç vermez. Genellikle sahte altın veya gümüşün yüzde 99'unun ayarında problem var. Bu nedenle vatandaşın yapacağı en kolay yöntem Darphane'den çıktığına emin olduğu Darphane ürünlerini alması. Bunun için de tanıdığı, bildiği kuyumculara gitmesi. Cumhuriyet altınları dışında halkın ihtiyaçlarını göz önüne alarak hem gram hem de yarım gram 22 ayar altın da üretiyoruz."
