Yapay zekâ yatırımları teknoloji devlerini fiziksel varlık yarışına soktu

Yapay zekâ rekabeti, teknoloji şirketlerinin yalnızca yazılım ve dijital hizmetlere dayanan iş modelini köklü biçimde değiştiriyor.

Amazon, Alphabet, Microsoft ve Meta; veri merkezleri, gelişmiş sunucular, enerji sistemleri ve ağ ekipmanlarına yaptıkları yatırımlarla dünyanın en büyük fiziksel varlık sahipleri arasına girdi.

Haziran sonu itibarıyla dört şirketin toplam mülk, tesis ve ekipman varlıklarının değeri 1,46 trilyon dolara çıktı. Söz konusu tutar son üç yılda yüzde 140, yalnızca bir yılda ise yüzde 48 arttı.

Dört teknoloji şirketi arasında en büyük fiziksel varlık portföyüne Amazon sahip oldu. Şirketin bu kapsamdaki varlıklarının değeri 538,7 milyar dolara yükseldi.

Amazon’un fiziksel varlıkları üç yılda yaklaşık iki katına çıkarken şirket, geçen yıl finans dışı şirketler arasında ilk sırada bulunan Saudi Aramco’yu da geride bıraktı.

Alphabet ile Microsoft’un mülk, tesis ve ekipman varlıkları 330’ar milyar doların üzerine çıktı. Böylece iki şirket, Exxon Mobil ve PetroChina gibi petrol devlerini fiziksel varlık büyüklüğü bakımından geçti.

Grubun en düşük fiziksel varlığına sahip şirketi Meta olmasına rağmen yatırımlarındaki hızlı büyüme dikkati çekti. Şirketin bu alandaki varlıklarının Toyota’nın sahip olduğu tutarın iki katını aştığı belirtildi.

Teknoloji şirketlerinin fiziksel varlıklarındaki yükselişte yapay zekâ altyapısı için kurulan veri merkezleri belirleyici oldu. Gelişmiş sunucular, ağ ekipmanları, araziler ve veri merkezi binaları şirketlerin sermaye harcamalarında giderek daha fazla yer tutuyor.

Alphabet’in mülk, tesis ve ekipman varlıklarının yüzde 70’ten fazlasını teknik altyapının oluşturduğu kaydedildi.

Amazon, Alphabet, Microsoft ve Meta’nın toplam sermaye harcamalarının 2026’da 760 milyar dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu tutar, önceki yıla göre yaklaşık yüzde 85’lik artış anlamına geliyor. Altyapı yarışının şirketlere getirdiği uzun vadeli mali yük de büyüyor. Dört teknoloji devinin ekipman satın alma anlaşmaları ve kira taahhütleri dahil bilanço dışı yükümlülükleri haziran sonunda yaklaşık 2,3 trilyon dolara çıktı. Bir yılda dört kattan fazla büyüdüğü belirtilen bu yükümlülükler, ilerleyen dönemlerde fiziksel varlıklara dönüşebilecekleri için “gizli borç” olarak da tanımlanıyor. Alphabet’in bilanço dışı yükümlülükleri bir yılda dokuz, Meta’nınki ise sekiz katına ulaştı. Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta ve Oracle’ı kapsayan ayrı bir hesaplamada ise beş şirketin toplam bilanço dışı yükümlülüklerinin dört yılda yaklaşık sekiz kat artarak 1,65 trilyon dolara yaklaştığı belirtildi. Bu tutar, şirketlerin bilançolarında gösterdiği yaklaşık 1,35 trilyon dolarlık toplam borcu geride bıraktı.

Yapay zekâ altyapısının gelecekte bulut bilişim ve yeni hizmetlerden yüksek gelir yaratması beklenirken dev yatırımlar, şirketlerin kısa vadeli maliyetlerini artırıyor. Yeni sunucuların ve veri merkezlerinin kullanıma alınmasıyla amortisman giderleri hızla yükseliyor. Yaklaşık beş yıllık kullanım ömrüne sahip yapay zekâ donanımları, yatırımların görece kısa sürede giderleştirilmesine yol açıyor. Dört şirketin nisan-haziran dönemindeki toplam amortisman gideri 44,5 milyar dolara ulaştı. Bu tutar, şirketlerin aynı dönemde elde ettiği toplam faaliyet kârının yaklaşık üçte birine karşılık geldi. Meta, üç yıl sonra ilk kez gerileyen faaliyet kârının nedenleri arasında artan amortisman giderlerini gösterdi. Piyasa beklentilerine göre dört şirketin yıllık amortisman maliyeti 2028’e kadar yaklaşık 360 milyar dolara çıkarak 2026 için öngörülen seviyenin neredeyse iki katına ulaşabilir.