Venezuela ve İran saldırıları Çin'i nasıl etkileyecek? Rekabette yeni dönemin kapıları açıldı

Son dönemde ABD’nin Venezuela ve İran’a yönelik askeri operasyonları, Washington’ın küresel stratejisinde önemli bir değişimin işareti olarak değerlendiriliyor. Analistlere göre Trump yönetimi, bu iki ülkede yürüttüğü operasyonlarla yalnızca bölgesel rakiplerini zayıflatmayı değil, aynı zamanda Çin ile yürütülen büyük güç rekabetinde yeni bir pozisyon elde etmeyi hedefliyor.

Kasım 2024’te Donald Trump’ın Marco Rubio’yu ABD Dışişleri Bakanı olarak atamasıyla birlikte Washington’ın ulusal güvenlik stratejisinde Venezuela ve İran’ın ön plana çıkacağı öngörülmüştü. Bu değerlendirmelere göre ABD yönetimi önce Venezuela’daki yönetimi zayıflatmayı, ardından İran’da siyasi değişim yaratmayı hedefleyen bir strateji izleyebilirdi.

3 Ocak’ta başlatılan ve “Mutlak Kararlılık Operasyonu” olarak adlandırılan askeri harekât, ABD’nin Venezuela’ya karşı açık askeri güç kullanabileceğini gösterdi. Nicolas Maduro yönetimini devirmeyi hedefleyen operasyon, ABD’nin askeri kapasitesini ortaya koyarken aynı zamanda Trump yönetiminin risk alma eşiğinin beklenenden daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Analistlere göre Venezuela’da askeri müdahaleyle elde edilen sonuçlar, Washington’ın İran’a karşı da benzer bir strateji izlemesine zemin hazırladı.

28 Şubat’ta başlatılan ve “Destansı Öfke Operasyonu” adı verilen İran operasyonu, ABD’nin Orta Doğu’daki güç kullanımının yeni bir aşamaya geçtiğini gösterdi. Bu operasyonun nasıl sonuçlanacağı, Trump yönetiminin önümüzdeki yıllarda Çin’e yönelik yaklaşımını belirleyecek önemli bir faktör olarak görülüyor. Uzmanlara göre İran’da rejim değişikliği yaşanması ya da Tahran’ın ciddi şekilde zayıflaması halinde ABD’nin küresel stratejik odağı büyük ölçüde Çin’e kayabilir.

Trump yönetiminin İran politikasında Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun etkisi büyük. Rubio, uzun yıllardır İran’daki muhalif hareketleri destekleyen politikaların savunucusu olarak biliniyor.

2009’daki Yeşil Hareket protestoları sırasında ABD yönetimini İranlı göstericilere yeterince destek vermemekle eleştiren Rubio, sonraki yıllarda İran’a karşı daha sert yaptırımlar ve siyasi baskı politikalarını destekleyen birçok girişimde bulundu. Bu nedenle İran’da 2025 sonunda başlayan protestolar ve ardından gelen askeri operasyonların Rubio’nun stratejik yaklaşımıyla uyumlu olduğu değerlendiriliyor.

Venezuela ve İran’ın ABD stratejisinde bu kadar önemli olmasının temel nedenlerinden biri enerji jeopolitiği. Her iki ülke de büyük petrol üreticileri ve petrol ihracatlarının önemli bir kısmı Çin’e gidiyor.

Özellikle İran’ın petrol ihracatı Çin’in toplam enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 14’ünü karşılıyor. ABD’nin İran üzerindeki etkisini artırması ya da petrol akışını kontrol altına alması durumunda bu durum Pekin için önemli bir stratejik kırılganlık yaratabilir. Bu nedenle İran’daki gelişmeler, ABD-Çin rekabetinde enerji kartının daha güçlü şekilde kullanılmasına yol açabilir. Analistlere göre Venezuela, Suriye ve İran gibi ABD karşıtı yönetimlerin zayıflaması ya da devrilmesi, Washington’ın dış politika önceliklerini değiştirebilir. Bu durum ABD’nin Latin Amerika ve Orta Doğu’daki uzun süreli krizlerden kademeli olarak çıkmasına ve dikkatini büyük güç rekabetine yöneltmesine olanak sağlayabilir. Böyle bir senaryoda ABD’nin diplomatik, ekonomik ve siyasi araçlarını Çin’e karşı daha yoğun kullanması bekleniyor.

Bununla birlikte uzmanlara göre ABD’nin Venezuela ve İran’da uyguladığı askeri yöntemlerin doğrudan Çin’e karşı kullanılması beklenmiyor. Çin’in askeri ve ekonomik kapasitesi çok daha büyük olduğu için Washington’ın daha dolaylı stratejiler uygulaması muhtemel görünüyor. Bu stratejiler arasında Tayvan meselesi, Hong Kong’daki özgürlük hareketleri, Tibet ve Sincan’daki insan hakları ihlalleri gibi konuların uluslararası gündemde daha fazla öne çıkarılması yer alabilir.

Burrell ve Mahmoudian’a göre ABD’nin Venezuela ve İran’daki hamleleri yalnızca bölgesel krizler değil, aynı zamanda küresel güç mücadelesinin bir parçası olarak görülmeli. Eğer Washington bu iki ülkede stratejik avantaj elde ederse, bir sonraki büyük rekabet alanının Çin ile yürütülen ekonomik, siyasi ve teknolojik mücadele olması bekleniyor. Bu nedenle Venezuela ve İran’daki gelişmeler, önümüzdeki yıllarda küresel jeopolitiğin yönünü belirleyebilecek kritik adımlar olarak değerlendiriliyor. Haber Kaynağı: The National Interest - Robert Burrell ve Arman Mahmoudian