Venezuela ABD için neden önemli? Gündemi sarsan süreç: Kaç kişi öldürüldü? Kaybı yaşamıştı

ABD Başkanı Trump'ın Venezuela'nın petrolüne ilişkin açıklamaları, operasyonun petrol için mi düzenlendi? Venezuela'nın petrol rezervleri ve üretimi ne durumda?

ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun "ele geçirilmesinin" ardından ülkede petrol üretiminin yeniden canlandırılması için ABD'li petrol şirketlerini Venezuela'ya göndereceğini açıkladı.

Venezuela hükümeti, ABD'nin düzenlediği askeri operasyonu ve Maduro'yu yakalamasını "Venezuela'nın stratejik kaynaklarını, özellikle de petrol ve minerallerini ele geçirme" girişimi olarak görüyor.

Venezuela, dünyada bilinen en büyük petrol rezervlerine sahip. Kalitesi düşük olan Venezuela petrolü çoğunlukla dizel, asfalt gibi yan ürünler için kullanılsa da dünyadaki enerji kaynakları açısından kritik önemde.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 2023 verilerine göre, Venezuela 303 milyar varil ham petrol ile dünyada bilinen petrol rezervlerinin yüzde 17'sine sahip. Venezuela bu rezerv ile Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) lider ülkelerinden Suudi Arabistan'ın da önünde yer alıyor. Ancak Venezuela'daki kötü yönetim, yolsuzluk, yetersiz altyapı ve uygulanan uluslararası yaptırımlar nedeniyle petrol üretimi, kapasitenin çok altında kalıyor. Rezervlerin büyük çoğunluğunu, ülkenin orta kesimlerinde yer alan Orinoco Kuşağı'ndaki petrol yatakları oluşturuyor. ABD Enerji Bakanlığı, bu bölgede petrol üretiminin pahalı ancak teknik açıdan daha kolay olduğunu söylüyor.

Venezuela, OPEC'in kurucuları arasında yer alıyor. 1970'li yıllarda günde 3,5 milyon varil ham petrol üreten Venezuela, o dönemde dünyadaki petrol üretiminin yüzde 7'sini karşılıyordu. Ancak ülkede petrol üretimi yıllar içinde düştü. 2010'lu yıllarda petrol üretimi günde 2 milyon varilin altına geriledi, geçen yıl ise ortalama günlük üretim 1,1 milyon varil olarak kaydedildi. Uzmanlar, Venezuela'daki son gelişmeler sonrasında petrol üretiminin artırılmasının zaman alacağı görüşünde. Enerji ve finans odaklı risk danışmanlığı şirketi Global Risk Management analisti Arne Lohmann Rasmussen, "Gelişmeler nihayetinde gerçekten bir rejim değişikliğine neden olursa bu, zamanla piyasada petrolün de artmasına yol açabilir. Ancak üretimin yeniden toparlanması zaman alacaktır" diyor. ABD'nin Venezuela saldırısında kaç kişi öldürüldü? New York Times gazetesi, Üst düzey Venezuelalı yetkiliye dayandırılan habere göre, ülkedeki sivil ve askeri tesislere yönelik düzenlenen hava saldırılarında, askeri personel ve siviller de dâhil olmak üzere en az 40 kişi hayatını kaybetti. Saldırı hakkında bilgi veren ve isimlerinin açıklanmasını istemeyen iki ABD'li yetkili, Maduro'yu yakalamaya yönelik genel operasyonda yaklaşık 6 askerin yaralandığını bildirdi. Venezuela Dışişleri Bakanı Yvan Gil Pinto, yaptığı açıklamada, ABD'nin Caracas'taki sivil ve askeri tesislere saldırdığını söylemişti. Washington'un eylemlerini askeri bir saldırı olarak kınayan Pinto, ülkede olağanüstü hal ilan edildiğini duyurmuştu. ABD Adalet Bakanı Pam Bondi, Maduro ve eşi hakkında New York'ta iddianame düzenlenerek suç duyurusunda bulunulduğunu söylemiş, Venezuela devlet başkanı hakkında uyuşturucu ve silah suçlamalarıyla ilgili iddianame hazırlandığını açıklamıştı.

Avustralya merkezli piyasa analizi ve danışmanlık şirketi MST Marquee'den Saul Kavonic de "Trump rejim değişikliğinde başarılı olur, yaptırımlar kaldırılır ve yabancı yatırımcılar ülkeye geri dönerse Venezuela'nın ihracatı da artabilir" değerlendirmesini yapıyor.

Ancak 1999 yılında Hugo Chavez'in devlet başkanlığına seçilmesi sonrasında, bütün petrol projelerinde PdVSA'nın hisselerin çoğunluğuna sahip olması zorunlu tutuldu. PdVSA, üretimi artırmak için ABD'li Chevron, Çin Ulusal Petrol Şirketi, İtalyan Eni, Fransız Total ve Rus Rosneft gibi petrol şirketleriyle ortaklıklar kurdu. Venezuela petrolünü hangi ülkeler satın alıyor? 1920'lerde ülkede ilk petrol yataklarının keşfedilmesi sonrasında ABD şirketleri ülkedeki petrolü çıkaracak tesisler kurdu. ABD'de kurulan birçok rafineride de Venezuela'dan gelen ham petrol işleniyordu. 2005 yılına kadar Venezuela, ABD'ye ayda yaklaşık 60 milyon varil ham petrol ithal ediyordu. Venezuela açısından ABD en önemli pazardı. Ancak 2007 yılında dönemin sosyalist Devlet Başkanı Hugo Chavez'in petrol endüstrisini kamulaştırması ve ABD şirketlerine el koyması durumu değiştirdi. ABD'nin son on yılda uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Venezuela, petrolü Çin'e satmaya başladı ve Çin en önemli pazar haline geldi.

PdVSA'nın eski Başkan Yardımcısı Juan Szabo, Venezuela'nın günde yaklaşık 500 bin varil ham petrolü Çin ve diğer Asya ülkelerine daha düşük fiyata karaborsa olarak sattığını söylemişti. ABD Başkanı Trump'ın Aralık 2025'te Venezuela'ya yanaşan ve bu ülkeden kalkan tüm gemilere ambargo uygulayacağını açıklaması sonrasında, Venezuela'nın petrol ihracatı neredeyse durma noktasına geldi.

PdVSA, ülke dışında da önemli bir rafineri kapasitesine sahip. Bunlar arasında ABD'deki Citgo da var. Ancak ABD'li şirketlerin bu varlıkların kontrolünü ele geçirmeye yönelik yargı süreçleri uzun süredir ABD mahkemelerinde devam ediyor. OPEC+, küresel ekonomik görünümün istikrarlı seyretmesi için 2026 yılının ilk çeyreğinde petrol üretimini sabit tutma kararını teyit etti. Suudi Arabistan, Rusya, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Kazakistan, Cezayir ve Umman’dan oluşan sekiz kilit üretici, piyasa istikrarına bağlılıklarını yineledi. 4 Ocak’ta çevrim içi gerçekleştirilen toplantıda grup, Kasım 2025’te alınan ve Şubat–Mart 2026 döneminde planlanan üretim artışlarını durdurma kararını korudu. Kararın gerekçesi olarak mevsimsel talep koşulları gösterildi.

Ortak açıklamada, küresel petrol stoklarının görece düşük seviyelerde olmasının piyasanın dengeli olduğuna işaret ettiği vurgulandı. Petrol fiyatları, arz artışının talebi aşması ve arz fazlası endişeleri nedeniyle 2025 yılında yüzde 18’den fazla düşerek pandemi döneminden bu yana en sert yıllık kaybını yaşamıştı. OPEC+, günlük 1,65 milyon varillik gönüllü üretim kesintilerinin piyasa koşullarına bağlı olarak kademeli şekilde geri alınabileceğini belirtti. Grup, İşbirliği Bildirgesi’ne tam uyum taahhüdünü yineleyerek, Ocak 2024’ten bu yana gerçekleşen olası aşırı üretimin tamamen telafi edileceğini ve sürecin Ortak Bakanlar İzleme Komitesi (JMMC) tarafından izleneceğini açıkladı. Artan jeopolitik gerilimlere rağmen, bu gelişmelerin kısa vadeli üretim politikasını etkilemediği belirtildi. Sekiz OPEC+ ülkesi, piyasa koşullarını değerlendirmek üzere aylık toplantılara devam edecek. Bir sonraki toplantı 1 Şubat 2026’da yapılacak.