Türkiye'ye verilmeyen F-35'lerde yeni kriz patlak verdi: Gelişme 'oh, iyi olsun size' dedirtti

ABD Savunma Bakanlığının (Pentagon), F-35 Lightning II savaş uçaklarında kullanılan yedek parçaların takibinde ciddi sorunlar yaşadığı ortaya çıktı. ABD Sayıştayı (GAO) tarafından 9 Kasım'da yayımlanan rapor, dünya genelinde yüzlerce tesise dağıtılmış milyonlarca parçanın envanter bilgilerinin güvenilir şekilde tutulamadığını gözler önüne serdi.

Rapora göre Pentagon, 700'den fazla tesiste bulunan yaklaşık 26 milyon F-35 parçasının tamamını kayıt altında tutmakta zorlanıyor. Toplam değeri yaklaşık 31 milyar dolar olan yedek parçaların takibindeki aksaklıkların, savaş uçaklarının bakım, onarım ve gelecekteki tedarik süreçlerini olumsuz etkileyebileceği değerlendiriliyor.

GAO'nun incelemesinde, Mart 2026 itibarıyla bakım ve onarım işlemlerinde bulunan yaklaşık 17 bin F-35 parçasının Pentagon'un resmî mülkiyet kayıtlarında yer almadığı belirlendi. Kayıtlarda bulunmayan parçaların toplam değerinin yaklaşık 1,3 milyar dolar olduğu hesaplandı. Pentagon yetkilileri ise nakliye, genel giderler ve eksik maliyet bilgilerinin de hesaba katılması halinde bu rakamın 2,5 milyar dolara kadar çıkabileceğini bildirdi.

Raporda, envanter kayıtlarında görünmeyen parçaların fiziksel olarak kaybolduğu sonucuna varılamayacağına dikkat çekildi. Temel sorunun, Pentagon'un mevcut sistemlerle parçaların konumunu ve mülkiyet durumunu güvenilir biçimde takip edememesi olduğu vurgulandı.

F-35 programının yedek parça yönetimi, ana yükleniciler Lockheed Martin ve Pratt & Whitney tarafından sağlanan verilere dayanıyor. Ancak Pentagon'un envanter sistemiyle şirketlerin mülkiyet kayıt sistemleri arasında doğrudan bir bağlantı bulunmuyor. Ağustos 2026 itibarıyla devam eden bu eksiklik nedeniyle veriler üç ayda bir aktarılıyor. Bu durum, ortak yedek parça havuzundaki bilgilerin güncelliğini yitirmesine ve bazı kayıtların üç aydan daha eski olmasına yol açıyor. Pentagon, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımları için en az 17 milyon dolar harcamasına rağmen, 2025 mali yılında gerçekleştirilen sayımda da tüm parçaların doğruluğunu teyit edemedi.

F-35 programındaki envanter sorunları ilk kez gündeme gelmiyor. GAO, 2023 yılında ana yüklenicilerden birinin 1 milyondan fazla parçayı kapsayan ve değeri 85 milyon doları aşan kayıp kayıtları bulunduğunu açıklamıştı.

Mart 2026'da ise aynı yüklenici, daha geniş bir dönemi kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık parça kaybını incelemeye sundu. Savunma Sözleşmeleri Yönetim Ajansı (DCMA), söz konusu tutarın yaklaşık 6 milyon dolarlık bölümünden yüklenicinin sorumlu tutulması gerektiğini belirledi. Buna karşın F-35 Ortak Program Ofisi, son bildirilen kayıpların daha önce tespit edilen parçalarla örtüşüp örtüşmediğini doğrulayamadı.

Pentagon'un F-35 filosunun bakım ve idame kapasitesini geliştirmek için yaklaşık 13,7 milyar dolarlık ek harcama planladığı belirtiliyor. Ancak GAO, envanter kayıtlarındaki eksikliklerin hangi parçaların, ne miktarda ve ne zaman tedarik edilmesi gerektiğinin belirlenmesini güçleştirebileceği uyarısında bulundu. ABD Savunma Bakanlığının mali tablolarında F-35 programıyla bağlantılı önemli denetim sorunlarının 2019 mali yılından bu yana devam ettiği de raporda yer aldı.

Pentagon, GAO'nun envanter yönetiminin iyileştirilmesi, kayıp parçaların denetlenmesi ve sorumlu personelin eğitilmesine yönelik dört tavsiyesinin tamamını kabul etti. ABD Savunma Bakanlığının federal mevzuat kapsamında 31 Aralık 2028'e kadar olumlu denetim görüşü alması gerekiyor. Raporda ortaya konulan sorunlar, dünyanın en maliyetli savunma projelerinden biri olan F-35 programında yalnızca üretim ve operasyonel kapasitenin değil, lojistik ve envanter yönetiminin de önemli bir sınavdan geçtiğini gösteriyor.