Türkiye'nin geri dönüşüm devrimi! Avrupa'ya iade çalımı

1.5 MİLYON UYGULAMA KULLANICISI, 14 MİLYON İADE DOA uygulaması 1 Temmuz 2026 itibariyle hayata geçti. İlk günden bugüne yani 8 günlük süreçte, DOA uygulaması 1 milyon 845 bin 543 kişi tarafından telefonlarına indirildi. Bu sürede 14 milyon PET atıkta geri dönüşümle kazanıldı.

GENEL BÜTÇEYE "SIFIR" MALİYET Sistemin mali altyapısı, genel bütçeye hiçbir ek yük getirmeyecek şekilde tamamen "üretici sorumluluğu" esasına göre tasarlandı. Depozitolu ambalajı piyasaya süren firmalar, TÜÇA tarafından yönetilen merkezi fona "üretici sorumluluk bedeli" ödüyor. Vatandaşların ambalaj başına kazandığı 1 TL'lik teşvik ödemeleri de doğrudan bu fondan karşılanıyor.

"TEŞVİK" Mİ, "PEŞİN DEPOZİTO" MU? Dünyada depozito sistemlerinin geçmişi oldukça eskiye dayanıyor. İsveç sistemi 1984'te, Almanya ise Pfand altyapısını 2003 yılında kurdu. Türkiye sisteme 2026 yılında dahil olarak zamanlama açısından geç kalmış görünse de bu durum teknolojik altyapıda "son nesil avantajı" sağladı. Peki hangi ülkede hangi sistem var? Avrupa’da "Rehin" Sistemi: Almanya, Hollanda veya İrlanda gibi ülkelerde bir içecek alırken, depozito bedelini kasada ürün fiyatına ek olarak peşin ödersiniz. Şişeyi iade ettiğinizde aslında ekstra bir kazanç sağlamaz sadece kendi rehin bıraktığınız paranızı geri alırsınız. Ayrıca Avrupa'nın çoğunda makine size kağıt bir fiş (kupon) verir ve bunu sadece o markette harcayabilirsiniz. Türkiye'de "Dijital Teşvik" Sistemi: Türkiye'deki modelde tüketiciye ilk etapta ek bir maliyet yüklenmiyor; ambalajı getirene doğrudan 1 TL teşvik ücreti veriliyor. Üstelik para kağıt fişle değil, doğrudan mobil uygulamadaki dijital cüzdana aktarılıyor. Vatandaş bu bakiye ile ATM'den nakit çekebiliyor, internetten alışveriş yapabiliyor veya başka birine transfer edebiliyor.

AVRUPA'DA HANGİ ÜLKE, NE KADAR ÖDÜYOR Avrupa genelindeki sistemlerde iade bedelleri genellikle ambalajın boyutuna ve hacmine göre kademeli olarak belirleniyor. 1 Euro = 53.65 TL güncel kuru üzerinden hesaplandığında, Avrupa ülkelerindeki PET şişe iade değerleri ve Türk lirası karşılıkları şu şekilde şekilleniyor: Almanya: Hacim fark etmeksizin tüm tek kullanımlık PET şişelere sabit 0.25 € (13.41 TL) uygulanıyor. Finlandiya: Küçük PET şişeler 0.10 € (5.36 TL), 1 litreyi aşanlar ise 0.40 € (21.46 TL) iade bedeline sahip. Hollanda: Küçük plastik şişeler için 0.15 € (8.05 TL), 0.75 litreden büyük ambalajlar için 0.25 € (13.41 TL) ödeniyor. İrlanda: 500 ml altı şişeler için 0.15 € (8.05 TL), 3 litreye kadar olan büyük şişeler için 0.25 € (13.41 TL) veriliyor. Norveç: Küçük şişelere (0.5L altı) 2 NOK (9.12 TL), büyük şişelere ise 3 NOK (13.95 TL) ödeniyor. Romanya: Ambalaj türü ve boyutu fark etmeksizin sabit 0.5 RON (5.36 TL) uygulanıyor.

YILLIK MİLYARLARCA ŞİŞE GERİ DÖNÜYOR Avrupa'da sistemler sayesinde plastik şişelerin geri dönüşüm oranları yüzde 90'ın üzerine çıkmış durumda. Buna göre, Almanya, yılda yaklaşık 9 ila 10 milyar adet tek kullanımlık PET şişeyi başarıyla sisteme geri kazandırıyor. Hollanda yılda 1.1 milyardan fazla, nüfusu az olan Norveç ise yılda 600 milyon adedin üzerinde PET şişeyi eritiyerek yeniden üretime dahil ediyor.

TÜRKİYE İKİNCİ SIRAYA YERLEŞECEK Türkiye'de yıllık tüketilen toplam depozitolu ambalaj potansiyeli 20 milyar adedin üzerinde. Bugün başlayan sistem tam kapasiteye ulaştığında ve makine ağı genişlediğinde, Türkiye'nin sadece plastik (PET) tarafında bile yıllık 7 ila 8 milyar adet şişeyi geri dönüştürmesi bekleniyor.

GÜNDE 200 ADET SINIRI Avrupa ülkelerinin yıllarca mücadele ettiği "aynı şişeyi makineye tekrar okutarak haksız kazanç sağlama" gibi suiistimaller, Türkiye'de ilk günden engellendi. Sahada aktif olarak çalışan ve ACO Recycling gibi lisanslı Türk firmaları tarafından yüzde 90'ın üzerinde yerlilik oranıyla üretilen iade makineleri, özel güvenlik barkodunu doğruladıktan sonra şişeyi içeride mekanik olarak ezerek kullanılamaz hale getiriyor. Ayrıca ticari amaçlı suiistimalleri önlemek adına kullanıcı başına günlük 200 adet iade sınırı uygulanıyor. Zeynep Çakır Odatv.com