Türk devletlerinin hangilerinde başörtüsü yasağı var? İşte ülke ülke tam liste

Azerbaycan’da 21 Eylül 2026’da kabul edilen düzenlemeyle devlet okullarındaki öğrenci kıyafetlerine ilişkin kurallar değiştirildi. Yeni düzenleme, okul üniformasının bütünlüğünü bozan ve laik eğitim ilkesiyle bağdaşmadığı değerlendirilen kıyafet unsurlarına izin vermiyor.

Düzenleme metninde başörtüsü açıkça yasaklanmıyor. Ancak bazı okul yönetimlerinin bu kuralları başörtüsünü de kapsayacak şekilde uyguladığı ve başörtülü öğrencilerin derslere alınmadığı yönündeki haberler tartışmaya yol açtı. Böylece okul üniforması, laik eğitim, din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim hakkı arasındaki denge ülkenin gündemindeki önemli konulardan biri hâline geldi.

Kazakistan’da 2016’dan bu yana uygulanan okul kıyafeti düzenlemeleri, dinî aidiyeti gösteren unsurların okul üniformasında kullanılmasını yasaklıyor. Başörtüsü de bu kurallar kapsamında değerlendiriliyor. Yetkililer uygulamayı laik eğitim sistemi ve ortak okul kıyafeti kuralları çerçevesinde savunuyor. Buna karşılık bazı aileler, kız çocuklarının başörtüsü nedeniyle eğitim ortamından uzaklaştırılmasına itiraz ediyor. Kazakistan’da tartışmanın merkezinde, okul kıyafeti kurallarının uygulanması ile öğrencilerin eğitim ve din özgürlüğü arasındaki sınırlar bulunuyor.

Özbekistan’da devlet okullarının kıyafet kuralları, öğrencilerin okul binasında başlık kullanmasına ilişkin sınırlamalar içeriyor. Ayrıca dinî veya mezhepsel aidiyeti gösteren unsurların okul üniformasına dâhil edilmesine izin verilmiyor. Ülkedeki düzenlemelerde başörtüsü ve diğer dinî kıyafet unsurları bu çerçevede ele alınıyor. Bununla birlikte kuralların uygulanışı ve istisnalar konusunda her düzenlemenin kapsamını ayrı değerlendirmek gerekiyor. Özbekistan örneğinde de laik eğitim anlayışı ile dinî kıyafet tercihleri arasındaki tartışma gündemdeki yerini koruyor.

Türkmenistan’da dinî faaliyetler ve kamusal yaşam üzerindeki devlet denetimi oldukça sıkı. Ülkede kadınların kıyafetlerine yönelik uygulamalar da zaman zaman gündeme geliyor. Ancak okullarda başörtüsüne ilişkin ülke çapında geçerli, açık ve güncel bir yasağın kapsamını ortaya koyan yeterli doğrulanmış bilgi bulunmuyor. Bu nedenle Türkmenistan’da bütün okullarda aynı başörtüsü yasağının uygulandığını kesin bir dille söylemek doğru olmaz. Ülkenin genel kıyafet ve din politikaları ile öğrencilerin okul kıyafetlerine ilişkin özel kuralların birbirinden ayrılması gerekiyor.

Kırgızistan, Orta Asya ülkeleri arasında okullarda başörtüsünü resmî olarak bütünüyle yasaklamayan ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte dinî kıyafetler ve yüzü kapatan örtüler aynı kapsamda değerlendirilmiyor. Özellikle yüzü tamamen kapatan kıyafetlere yönelik sınırlamalar gündeme gelirken, yüzü açık bırakan başörtüsü konusunda farklı bir yaklaşım bulunuyor. Bu nedenle Kırgızistan’daki uygulamayı diğer ülkelerle aynı şekilde değerlendirmek yanıltıcı olabilir.

Beş ülkeye ilişkin tablo, okullardaki başörtüsü uygulamalarının ortak bir kurala dayanmadığını gösteriyor. Azerbaycan’da okul üniforması ve laiklik ilkesi üzerinden yürüyen yeni bir tartışma yaşanırken, Kazakistan ve Özbekistan’da dinî kıyafetlere yönelik okul kuralları daha açık sınırlamalar içeriyor. Türkmenistan hakkında okul bazındaki uygulamaları kesinleştirmek için daha fazla doğrulanmış bilgiye ihtiyaç duyuluyor. Kırgızistan ise başörtüsü ve yüzü kapatan kıyafetleri birbirinden ayıran yaklaşımıyla farklılaşıyor.